"من سكوتِ خويش را گم كرده ام"

نامه هاي بچه ها به خدا

گرد آوري: اريك مارشال و استوار هامپل
برگردان:دل آرا قهرمان
تو چطور تونستي بدوني كه خدا هستي؟
چارلي
خداي عزيز
تو قصد داشتي كه زرافه اين شكلي باشه يا تصادفا اين شكلي شد؟
نورما
خداي عزيز
چرا به جاي اين كه بذاري مردم بميرن و مجبور بشي كه آدم هاي تازه ي ديگه بسازي همين آدم هايي رو كه وجود دارن نگه نمي داري؟
جين
خدايا
اشكالي نداره كه تو مذهب هاي مختلف ساختي اما گاهي وقت ها اونارو با هم قاطي نمي كني؟
آرنولد
خداي عزيز
آيا تو چيزي درباره ي اشياء پيش از اينكه اختراع بشن مي دوني؟
چارلز
خداي عزيز
من آمريكايي هستم تو كجايي هستي؟
روبرت
خداي عزيز
آيا تو خداي حيوونا هم هستي يا خداي اونا يكي ديگه س؟
نانسي
خداي عزيز
تو چرا به تازگي هيچ حيوون جديد اختراع نكردي؟ ما هنوز همون حيووناي قديمي رو داريم.
جاني
خداي عزيز
چرا تو اين همه معجزه زمان هاي قديم انجام دادي و حالا هيچي انجام نمي دي؟
سي مور
خداي عزيز
اگه ما به شكل چيزاي ديگه باز به اين دنيا برمي گرديم لطفا نذار كه من جنيفر مورتون بشم چون من از اون دختر متنفرم
دنيز
خداي عزيز
شايد هابيل و قابيل همديگه رو نمي كشتند اگه هر كدوم يه اتاق خواب جداگانه داشتند براي من و برادرم كه موثر بوده
لاري
خداي عزيز
لازم نيست كه نگران من باشي من هميشه دو طرف خيابون رو نگاه مي كنم
دين
خداي عزيز
فكر مي كنم دستگاه منگنه يكي از بزرگترين اختراعات تو باشه
روت ام
ما خونديم كه توماس اديسون روشنايي رو اختراع كرد اما توي مدرسه ي ديني مي گن تو اين كارو كردي پس شرط مي بندم كه اديسون فكر تو رو دزديده
ارادتمند تو
دونا
خداي عزيز
فكر نمي كنم كه هيچ كس مي تونست بهتر از تو خدايي كنه فقط خواستم كه تو اينو بدوني اما من اين حرفو به اين خاطر نمي زنم كه تو خدا هستي
چارلز
پي نوشت: با اين كتاب تازه آشنا نشدم همان سال كه چاپ شد دانشجوي سال دوم فلسفه بودم كه يكي از اساتيد فلسفه به عنوان كتابي فلسفي معرفي كرد كتابخانه ام را مرتب مي كردم در ميانِ كتاب هاي فلسفه ام بود دوباره و چند باره خواندمش و لذت بردم
ناگفته پيداست كه اين جملات ساده و بچگانه چقدر فلسفي است مباحثي مثل علم خدا به اشيا پيش از آفرينش تناسخ تك خدايي و چند خدايي و خيلي مسائل ديگر را مي شود در ميانشان يافت اما در رفت آمدهاي ذهني ام ميان مباحث فلسفه براي كودكان و اين كتاب به ذهنم رسيد اگر ما از كودكانمان مي خواستيم كه نامه بنويسند از چه جور خدايي چه سوالاتي مي كردند؟ وآيا اصلا جرات مي كردند سوال كنند؟

از اينهمه كه خستم،خستم

.................

حدود يازده از خواب پريدم شب قبل رو اصلا نخوابيده بودم تلفن همراهم كنار دستم بود خواب آلود نگاهي انداختم پيامكي بود كه در آن دائيم اطلاع داده بود كه زندايي ام ساعت 7صبح برنامه اي زنده در تلويزيون دارد حتما ببينم نگاهي به ساعت بالاي كامپيوتر انداختم حدود 4ساعت از زمان آن برنامه گذشته بود البته اصلا اهل تلويزيون نيستم و برنا مه هايي كه تا الان ديدم به جز كارتون هاي دوران كودكي توصيه اي بوده است ياد شعري افتادم كه فكر مي كنم از آقاي حسن زاده است
هركس سحر ندارد
از خود خبر ندارد
وقتي اين شعررا شنيدم با لاك غلط گير در كنار ساير نوشته هايي نوشتم كه بر روي كتابخانه ي آهنيم مي نويسم تا به اصطلاح جلوي چشمم باشداما امروز به خود گفتم كسي كه شعر را سروده تجربه ي زيسته اش را سروده نه اينكه اول بسرايد بعد تصميم بگيرد كه سحر خيز باشد
به قول خودم از زمان بلند شدنم تا دم كشيدنم حدود 2ساعتي طول كشيد بعد هم چند تا كار بانكي و غير بانكي داشتم بعد از آنهم رفتم ديدن دوستي كه از سفر برگشته و كلي حرف زديم وپس از آن هم به دنبال چند كار عقب مانده كه فعلا سه شنبه هايم پس از جمعه خالي ترين روز زندگيم است
در مورد فلسفه ي كودكان قسمت دوم از خانمي نوشته بودم كه پس از يك جلسه معارفه دربيرون كلاس هايي با اين عنوان تشكيل داده بود ديشب به ذهنم رسيد كه جا داشت در پي نوشت همان مطلب مي نوشتم كه:چرا تعجب مي كنيد فيلسوف زن نداريم؟

منطقي ،واقعي است؟

ارسطودر كتاب فن شعر خود مي گويد ما آدم ها را يا بدتر از آنچه كه هستند يا بهتر از آنچه كه هستند يا آنچنان كه هستند تصور مي كنيم
به نظر مي رسد چه ما آدم ها را بهتر از آنچه هستند تصور كنيم چه بدتر چه آنچنان كه هستند خود متوجه امر نيستيم و غالبا تصورمان بر اين است كه آدم ها را آنگونه كه هستند تصور مي كنيم و تمام قضاوت ها داوري ها تعابير، تعاريف، دعواها، احساسات و تصميم هاي ما بر پايه اين فرض است. ممكن است ديگري ها بارها به ما گوشزد كرده باشند كه: آن گونه كه تو فكر مي كني نيستم و يا بارها سعي كرده باشيم نظرات ديگران را به آنچه كه واقعا هستيم نزديك كنيم
تنها فيلسوفي همچون ارسطوممكن است با نگاهي ازبيرون توضيح دهد كه در نسبت با آدم ها و تصور از آنها سه امكان وجود دارد باز هم تاكيد مي كنم به لحاظ منطقي و نه واقعي (با عرض معذرت بسيار از هگل) در واقعيت هيچ يك از اين سه امكان منطقي محقق نيست ما تصور مي كنيم آدم ها را آنچنان كه هستند تصور مي كنيم وتصورمان را واقعي مي پنداريم و بر اساسش دست به عمل مي زنيم . همان طور كه دكارت مي گويد هيچ بني بشري پيدا نمي شود كه احساس كند از سهميه ي عقلش كم گذاشته اند من نيز گمان نمي كنم كسي پيدا شود كه احساس كند درباره ي ديگري بدتر يا بهتر فكر مي كند همه تصور مي كنيم بر چيستي هر چه هستيِ عاقلِ ناطق كه بر روي دو پا راه مي رود و اسم مشخصي دارد احاطه ي كامل داريم

پي نوشت: كمترين نتيجه اش حكم هاي همه يا هيچ و قضاوت هاي از پيش است

امشب با همه ي وجود حس كردم
ديدم
و شنيدم
آدم هايي با فكر بسته نابيناي مطلق اند
.
.
.
بدون عصاي سفيد

از گور خر پرسيدم
آيا تو سياه هستي با خط هاي سفيد
يا كه سفيدي با خط هاي سياه؟
وگورخر ازمن پرسيد
آيا تو خوبي با عادت هاي بد
يا بدي با عادت هاي خوب؟
آيا آرامي اما بعضي وقت ها شلوغ مي كني
يا شلوغي بعضي وقتها آرام مي شوي؟
آيا شادي بعضي روزها غمگين مي شوي
يا غمگيني بعضي روزها شاد؟
آيا مرتبي بعضي روزها نا مرتب
يا نا مرتبي بعضي روزها مرتب؟
و همچنان پرسيد و پرسيد و پرسيد.
ديگر هيچ وقت
از گورخري درباره ي خط روي پوستش
نخواهم پرسيد
شل سيلور استاين
از كتاب پاك كن جادويي ترجمه ي احمد پوري

(فلسفه براي كودكان(2

در دوره ي كارشناسي يكي از اساتيدم در جلسه اي ، در حين بحث هايشان رو كردند به دانشجويان و گفتند اگر در مجلسي وارد شدي و ويولني افتاده بود اونجا بر ندار بزن شايد ياحقي در مجلس نشسته باشه . درنهمين نشست فلسفه براي كودكان كه پيش از اين درباره اش نوشته ام سوالاتي كه در جلسه هنگام پرسش و پاسخ مطرح شد فقط از بي اطلاعي بود و ايراداتي كه به آقاي ناجي وارد مي كردند دقيقا حكايت همان ويولن زدن بود. يكي از كارشناسان با استناد به منابع فارسي در اين ارتباط كه كاش همان منابع را هم با دقت خوانده بودو تاكيد بر اينكه در اين زمينه كاملا با اطلاع است ايرادات نا بجايي به سخنراني آقاي ناجي وارد مي كردند راستش نمي دانم چقدر زمان مي برد تا همه ي ما متوجه شويم انتقاد سازنده و سوال بجا يعني چه و نمي دانم گروه فبك چقدر بايد منتظر بماند كه در مواجه با سوالاتي قرار گيرد كه قدري احساس كنند به اهدافي كه در نظر داشتند نزديك شده اند نه اينكه من سوالات خوب و به جايي در ذهن داشتم اما رنجِ سوال از روي نا آگاهي را مي فهمم در پرانتز عرض كنم يه جورايي با همه ي وجود حس كردم كه چرا چرخ هاي مملكت نمي چرخد يا به سختي مي چرخد
يكي از ايرادتي كه به ايشان گرفتند اين بود كه بحث هاي شما نظري است تا كي حرف، يكبار هم عمل! اين سخن را نه در اين جلسه بل از زماني كه گوش هايم حرف هاي جدي تر را شنيد و كمي دنياي اطراف برايم جدي تر شد در جلسات مختلف و حتي در ديالوگ هاي عاميانه هم بسيار شنيدم و احساس مي كنم يكي از درد هاي ما اين است كه -اگرچه ظاهر امر اين است كه بسيار حرف مي زنيم- جديتِ بحث هاي نظري را درك نكرديم ما هيچ وقت متوجه اين امر نبوديم كه اگر نظريه پردازي هاي ما قوي و جدي نباشد و اگر نظريه نداشته باشيم پايِ عملمان مي لنگد شايد اگر ذيل تفكري كه بحث هاي نظري را جدي مي گرفت فلسفه به عنوان علومي از علوم هاي صرفا نظري اينهمه در كشورمان منزوي نبود دست كم در هر حوزه اي مي توانستيم نظريه پردازهايي داشته باشيم كه در كنار علوم فني و عملي نتايجي در خور نصيبمان شود شايد ما نمي تواينم ميان نظريه ي درست، ميان بحث هاي نظري و حرف هايي كه صرفا زده مي شوند تا همايشي سميناري مجلسي برگزار شود و تمام شود تفاوت قائل شويم كه اينهمه در برابر بحث هاي نظري سريعاً موضع گيري مي كنيم. پيشنهاد ديگري كه داده شد از آقاي ناجي خواستند كتابي براي معلمان جهتِ آموزشِ كودكان بنويسند و كتابي هم به عنوان راهنما ي اين كتاب تاليف نمايند و در اختيار معلمان قرار دهند نمي دانم چه بگويم كه فقط مي شود صدو چندي علامت تعجب دربرابر اين پيشنهاد گذاشت در همان جلسه به فكرم رسيد اگر اين آقاي محترم هيچ چيز حتي به اندازه ي يك كلمه هم در مورد فلسفه براي كودكان مطالعه نداشت فقط به سخنراني آقاي ناجي در همان جلسه با دقت گوش مي داد چنين پيشنهادي را مطرح نمي كرد والبته ويژگي مشترك همه ي ما، خواستنِ زمينه اي مناسب و آماده است كه زحمت هايش را كس ديگري بكشد و ما مشغول به كار شويم والبته بدون سنت شكني و نوآوري يك لحظه انواع كتاب هايِ راهنما از آموزشي و غيره جلوي چشمم را گرفت ديگر اينكه ما براي برنامه هايِ طولاني مدت صبر نداريم برنامه اي كه ممكن است مثلا در بيست سال به نتيجه ي دلخواه برسد يادم مي آيد اولين جلسه اي كه در پژوهشگاه علوم انساني برقرار شد صرفا يك جلسه ي توجيهي بود جلسه اي كه فقط به يكديگر معرفي شديم نحوه ي برگزاري كارگاهها توضيح داده شد و مقداري هم فضاي فكريِ فلسفه براي كودكان برايمان ترسيم وتشريح شد كه بدانيم در چه فضايي قرار است تنفس كنيم يكي از خانمها ي اين جلسه بلافاصله پس از اين جلسه با نسبت دادنِ خود به پژوهشگاه كلاس هاي فلسفه براي كودكان تشكيل داده بود در حاليكه كارگاههايي كه قرار بود تشكيل شود در مرحله ي اول آموزش دادنِ خود ما بود حتي قرار نبودنحوه ي ارتباط ما با كودكان آموزش داده شود ما همه در مقام كودك بوديم همين وبس در همين كارگاهها بود كه فهميدم نه بلدم سوالِ خوب بپرسم نه بلدم خوب جواب بدهم و عموما پايين ترين امتياز ها را مي گرفتم بس كه به زبان عاميانه ديمي بار آمده ايم و هيچ وقت هيچ چيز را جدي نگرفتيم
پي نوشت: تصوير مربوط به جلسه ايست كه چندي پيش آقايِ ناجي با كودكان داشتند متاسفانه تاريخ دقيقِ آن را نمي دانم
ادامه دارد

اسپينوزا خدا درد داشت

امروز عصر دريك جلسه ي سه ساعت ونيم شركت كردم كه بحث درباره ي ترجمه ي مقالات دانشنامه ي راتلج بود البته مقاله هايي كه به نوعي با فلسفه ي اسلامي در ارتباط بودند از شصت مقاله ي مرتبط گزارشي از بيست و دو مقاله ارائه شد قصدم توضيح چيزهاي ديگري است كه مدت زيادي است فكرم را مشغول كرده اما نه هيچوقت درباره اش چيزي گفته بودم ونه چيزي نوشته بودم اما با جلسه ي امروز پررنگ تر شد
در تمام سالهايي كه فلسفه خواندم يا با آدم هاي فلسفه خوانده مرتبط بودم اين تصور درباره ي خودم و ديگري ها برايم پيش آمده بود كه تمام آن چيز هايي را كه به عنوان امر بديهي تلقي مي كردي و همه ي چيزهايي را كه بدان اعتقاد داشتي از شك و ترديد هاي فلسفي در امان نيستند و پنبه ي همه چيز را مي زني حتي موزاييك هايي كه ديروز با اطمينان قدم گذاشتي امروز نمي تواني با همان اطمينان قدم بگذاري چه اينكه هر آن ممكن است فرو ريزد مگر ضرورتي را كه بين علت و معول وجود دارد با چشم ديده اي؟ و مگر مي تواني ضرورت ميان علت و معلول را اثبات كني؟ (يه نيم نگاه به هيوم) تو فقط به عالم پديدار ها و فنومن ها دسترسي داري و از جهان با اين عظمت تنها قادر به شناسايي پديدار ها هستي شناسايي به وجهي كه پيشاپيش محدود به زمان و مكان است دستت از عالم نومن ها كوتاه است (يه يادي ازمرحوم كانت) و خلاصه عدم قطعيت! اما اين روزها به آن تصور افزوده اي دارم اگرچه هنوز هم معتقدم فلسفه يقين و قطعيت را از تو مي گيرد و به جايش شك و ترديد و پرسش را مي نشاند پرسش هايي ولو بي پاسخ اما
باده ني در هر سري شر مي كند
آنچنان را آنچنان تر مي كند
پچ پچ هاي ذهني آدمي و نجواهاي دروني اش با خودش از هر جنسي كه مي خواهد باشد با باده ي فلسفه تنها به فرياد تبديل مي شود جمله اي از ميگل داونامونو درباره ي اسپينوزا خواندم كه در توصيفش نوشته بود اسپينوزا خدا درد داشت به معنايي كه كسي معده درد سردرد يا دندان درد دارد به زندگينامه ي اسپينوزا و شرح احوالاتش مراجعه كردم نوشته بود
در خانوداه اي يهودي به دنيا آمده است آموزش اوليه او طبعا به صورت مطالعه " عهد عتيق" و"تلمود" بوده است.
البته من مي دانم كه در بيست و چهارسالگي چون در قبول كلام يهود و تفسير كتاب مقدس خود را ناتوان ديد از طرف جامعه ي يهود رسما مطرود شناخته شد اما من كاري به ديگري هاي رسمي و غير رسمي كه درباره ي عقايد ما نظر دارند ندارم تاكيدم بر روي آموزه هاي او در كودكي دغدغه هاي درونيش شرايطي كه در آن رشد كرده و مقولاتي از اين دست است در كتاب نامه هاي بچه ها به خدا كه جملات واقعا فيلسوفانه اش را در پستي جداگانه خواهم آورد يكي از بچه ها از خدا مي پرسد
خداي عزيز
آيا تو چيزي درباره ي اشياء پيش از اينكه اختراع بشن مي دوني؟
هر وقت اين جمله را مي خوانم ياد مباحث فلسفي از اين نوع مي افتم كه آيا خداوند پيش از آنكه اشيا را بيافريند بدانها علم دارد يا نه. در جلسه ي امروز آقايي كه رشته ي تحصيلي اش فلسفه ي اسلامي و خود نيز آدمي مذهبي بود معتقد بود كه از شكيات هيوم استدلالهايي مبني بر وجود خدا را به دست آورد ه البته نه اينكه با تعجب و با دهان باز نگاهش كردم كه به تمام كساني پيوست كه در موردشان فرضيه بالا را داشتم و البته آدم هاي فلسفه خوانده و نظرياتشان را نه در موقعيت هاي مشخص همچون سمينار يا جلسه ي پرسش و پاسخ در ذهن خود به نقدوبررسي گذاشته بودم كه در جريان روزمرگي ها ي زندگي سعي كردم بفهمم فلسفه با آنها چه كرده و آنها با فلسفه چه كرده اند و خود بي خبرند و البته فلسفه خوانده هاي اهل قلم و فيلسوفان را نيز با مراجعه به زندگينامه هايشان
نمي دانم تا چه حد توانستم آنچه راكه درذهنم بود نوشتاري كنم اما در نهايت اينكه به قول پدرم هر كي هر چي داره از پر قنداقش داره

(فلسفه براي كودكان(1

در كار گاههايِ اينترنتي فلسفه براي كودكان يك سال پيش شركت كرده بودم. از كارگاهها و جلسات حضوري كه چندي يكبار برقرار مي شد بسيار راضي بودم و لذت مي بردم پس از سالها فلسفه خواندن گويي حقيقتا فلسفه عمل مي كردم اما به دلايلي موجه و ناموجه ارتباطم قطع شد تا اينكه هفته پيش ايميلي از گروه فبك داشتم اطلاعيه اي بود مبني برنهمين نشست فلسفه براي كودك. خيلي خوشحال شدم شركت در اين جلسه بهانه اي براي ارتباط دوباره بود سخنران اين جلسه آقاي سعيد ناجي بودند ايشان مسئول گروه فلسفه براي كودكان و نوجوانان در پژوهشگاه علوم انساني و عضو گروه مطالعاتي فلسفه براي كودكان انجمن مطالعات برنامه درسي هستند خلاصه ي سخنراني ايشان با عنوان "نقش معلم در برنامه درسي آموزش فلسفه به كودكان"‌به قرار زير است
نقش معلم در برنامه فبك(فلسفه براي كودكان) با نقش معلم در آموزش و پرورش رايج تفاوت هاي بسياري دارد به طوري كه شايد معلم فبك را نتوان معلم از همان نوع رايجش دانست. معلم در چنين برنامه اي به جاي اينكه به انتقال اطلاعات از ذهن خود وكتابها به ذهن كودكان بپردازد بيشتر مهارتهاي تحقيق وكندو كاو و روشهاي حل مسائل مختلف را به آنها ياد مي دهد. او به جاي اينكه حافظه كودكان را با كشفيات وآخرين نتايج علوم در سطح وسيع پر كند آنها را وا مي دارد كه قدرت قضاوت و پردازش اطلاعات قوي تر را به دست بياورند همچنين كمك مي كند بار معنايي مفاهيمي كه دانش آموزان با آنها سروكاردارند را هر روز عمق بيشتري پيدا كند معلم فبك حاكم مطلق نيست و تنها عنصري از حلقه كندو كاو است كه در كنار كودكان مي نشيند و با جديت تمام به سخنان و استدلالهاي آنان گوش مي دهد. او اين پيش فرض را كنار مي گذارد كه حرفها و استدلالهاي كودكان نمي توانند دقيق و بي عيب و نقص باشد او باور دارد كه شايد كودكان سخني بگويند كه حتي براي او آموزنده است بنابراين او با كودكان به گفتگو مي نشيند نه با اين فكر كه به آنها صرفا چيزي بياموزد بلكه به اين منظور كه با آنها گفتگويي ايجاد كند كه در اين گفتگو حقيقتي كشف گردد لذا معلم فبك حاكم مطلق و همه چيز دان كلاس نيست و نمي خواهد خود را بي عيب و نقص نشان دهد و بدين وسيله احترام دانش آموزان را بدست آورد بلكه برخلاف نقش معلم در آموزش و پرورش رايج معلم فبك جايز الخطاست و ترسي از اين نكته ندارد و حتي تمايل دارد گاهي آن را به دانش آموزان نشان دهد
آقاي سعيد ناجي در سخنراني خود به بسط همه ي موارد بالا پرداختند و تمام موارد را مورد بررسي دقيق و موشكافانه قرار دادند
اين جلسه روز چهارشنبه بيست و ششم ديماه ساعت ده تا دوازده در سازمان پژوهش و برنامه ريزي با حضور سعيد ناجي، دكتر يحيي قائدي، خانم دكتر رشتچي، و دكتر مرعشي برقرار شد
و اما هنگامي كه زمان پرسش و پاسخ فرارسيد تازه فهميدم كه آقاي ناجي و دوستانشان چه راه سختي را پيش رو دارند و با آگاهي وبصيرت به پيچ و خم هاي اين راه و تحمل رنج هاي آن اميدوارانه چشم به راه روزي هستند كه تلاش هايشان نتيجه بخش باشد از خودم شرمنده شدم كه اينهمه در امري كه زحمتي برايم نداشت كوتاهي كردم در جلسه به چيزهاي ديگري هم فكر كردم مثل اينكه گروه فبك به جاي اينكه اين خانه ي از پايه ويرانه را ترك كنند با اين استدلال كه نمي شود كار كرد ايستاده اند و مي جنگند و صبورانه در برابر ديدگاههاي سنتي -كه در پست بعدي بيشتر در موردشان صحبت خواهم كرد- نظرات نوين خود را ارائه مي دهند سوالات و نظراتي كه در جلسه مطرح مي شد بيان گر آن بود كه فبك را ه دشوار و پرپيچ و خمي را در پيش دارد و حقيقتا نه از هفت خوان رستم كه از هفتاد خوان بايد گذر كند تا بلكه نسلي به وجود آيد كه معلم وشاگرد گرد هم بنشينند و ديالوگ وار بحث هاي خود را پيش برند و حتي بديهي ترين
بديهيات را به چالش كشند كودكاني با اذهاني نقاد و پرسشگر كه سازنده بار آيند و نه مقلد
پي نوشت:عكس متعلق به كيميا كلهري در سن چهار سالگي است كيميا الان هفت سالشه
ادامه دارد

آقاجان

غم زمانه خورم يا فراق يار كشم
به طاقتي كه ندارم كدام بار كشم
نه دست صبركه دستگير عقل برم
نه پاي عقل كه در دامن قرار كشم

به ياد پدربزگ مهربونم دوستِ خوب و دوست داشتني ام
كه هنوز هم داغش برايم تازه است
امروز اولين سالگردِ رفتنشه از ديشب تا حالا بغضي گلويم را مي فشارد كه دوست ندارم فرو ريزد چون احساس مي كنم وقتي گريه مي كني تمام مي شود بعضي آدم ها را دوست داري فقط زندگي كنند كه تو زندگيشان كني
هر چه گفتيم جز حكايت دوست
در همه عمر از آن پشيمانيم
با اينكه روزهاي زيادي را در كنارش بودم و با بودنش هم مي دانستم چه گوهري است اما براي روزهايِ با او نبودن غصه مي خورم
يه روز به يادگار برام نوشت
آن كسانيكه آهنين مشتند
دشمنان را به دوستي كشتند
خودش اينجوري زندگي كرد
مي بينم كه داره منو مي بينه و با شاديهام شادو با غصه هام گريه مي كنه
خيلي دوستش دارم خيلي زياد

مي خواهم دعا بخوانم
با همان قدرتي كه مي خواهم كفر بگويم
مي خواهم مجازات كنم
با همان قدرتي كه مي خواهم ببخشم
مي خواهم هديه كنم
با همان قدرتي كه از آغاز با من بود
مي خواهم پيروز شوم
آخر نمي توانم پيروزي آنان را بر خود ببينم
آلساندروپاناگوليس

پدرزن ايراني فيلسوف يوناني

دكتر شيرين وكيلي
در سال 360پيش از ميلاد، شاهي بر تخت ايران نشست كه هوخشا(هوخشثيه؛ به معني شهرياري نيك) نام داشت و نزد يونانيان بيشتر به نام اوخوس معروف است. نام رسمي او اردشير سوم بود. اردشير سوم زماني به سلطنت رسد كه كشور مصر درگير شورش بود.در اين تاريخ مردي به نام نكتانبو در اين سرزمين سر به شورش برداشته بود و مدعي بود كه احيا كننده حكومت فراعنه است. اردشير، نخست قوايي را براي آرام كردن منطقه ي فنيقيه گسيل داشت، كه همسايه مصر بود و توسط تحريك هاي نكتانبو وضعيتي برانگيخته داشت
پس از آرام شدن سوريه و فنيقيه، اردشير به مصر حمله كرد و نكتانبو رادر نبردي سرنوشت ساز مغلوب كرد. ديودور، مورخ رومي به رسم معمول خويش هنگام ذكر شمار سپاهيان دو طرف، از اعداد نجومي بهره مي برد. به روايت او، ارتش هخامنشي سيصد هزار پياده سي هزار سواره و سيصدناو سه رديفي و پانصد كشتي پشتيباني را شامل مي شده و نكتانبو در برابر شصت هزار پياده و بيست هزار مزدور يوناني و بيست هزار ليبيايي را زير فرمان خود داشته است. گذشته از ناممكن بودن بسيج نيرويي ششصد هزار نفره در شرايط جمعيتي و ترابري آن روزگار، چنين مي نمايد كه نبرد ميان ايرانيان و مصريان به راستي سهمگين و پردامنه بود
ديودور هنگام شرح اين نبرد به چند نكته جالب اشاره مي كند نخست آنكه مصريان و به ويژه اهالي شهرتب، كه بزرگترين شهر مصر بود، هوادار سپاه ايران بوده اند و ايشان را راهنمايي مي كرده اند وآذوقه و سر پناه در اختيارشان مي گذاشتند.دوم اينكه يونانيان مزدوري هم كه در لشكر نكتانبو خدمت مي كردند علاقه داشتند تا در خدمت شاه ايران درآيند چنان كه منتور با چهار هزار سرباز زير فرمانش به نكتانبو خيانت كرد و به سپاه ايران پيوست در نتيجه عمليات ايرانيان، نكتانبو به نوبيه و مصر زيرين گريخت و اردشير سوم فرعون مصر شد و فرنداد(فرانداتس) پارسي را به مقام شهربان آنجا گماشت منتور هم پاداش پيوستنش به ارتش ايران را دريافت داشت و به عنوان فرستاده شاه به آسياي صغير گسيل شد يكي از ماموريت هاي او در اين منطقه آن بود كه يكي از اشراف پارسي ساكن در منطقه را كه در حال دسيسه با شاه مقدونيه بود دستگير كرده و به شهر سارد ببرد اين پارسي هرميداس نام داشت و حاكم شهر يوناني نشين آترنه بود هنگامي كه در همان روزها فيليپ مقدوني-پدر اسكندر- براي غارت شهرها به آن منطقه دست اندازي كرده بود هرميداس در برابرش مقاومت نكرده بود و ظواهر امر بر نوعي زدو بند بين اين دو دلالت مي كرد منتور هرميداس را به شهر سار برد كه مهمترين شهر اوديه باستاني –تقريبا تركيه امروزي-بود هرميداس پارسي را در اين شهر محاكمه كردند و مقصر شناختند و همان جا اعدامش كردند
در مورد اين كه اتهامهاي هرميداس چه بوده و چه دلايلي بر ضد او وجود داشته چيز زيادي نمي دانيم اما اطلاعاتي در دست است كه مي تواند تا حدودي ماهيت اين اتهامها و دلايل را روشن كند هرميداس در كل ارتباطي گرم با دربار فيليپ-شاه مقدونيه كه خراج گزار وتابع ايران هم بود- برقرار كرده بود و درست در همان زماني كه مصر در ارتش شورش غوطه ور بود فيليپ هم سوداي استقلال درسر داشت و نه تنها فرستادن خراج رابه دربار هخامنشي قطع كرده بود كه ارتشي بزرگ نيز بسيج كرده بود و به چند شهر همسايه در آناتولي دست اندازي كرده بود اين حمله ها عمدتا توسط پادگانهاي پارسي پس زده شدند و قضيه به غارت چند روستا و ويراني چند بندر گاه ختم شد اما در اين ميان به نظر مي رسيد كساني مانند هرميداس پارسي از درون سرزمين ايران شاه مقدوني را براي انجام عملياتش هدايت مي كنند
اين هرميداس گذشته از روابط گرمش با فيليپ يك پيوند ديگر هم با او داشت آن هم اينكه دامادش معلم سر خانه پسر فيليپ بود دختر هرميداس پارسي با يك فيلسوف آتني ازدواج كرده بود كه چند سال پيش به دلايل سياسي از شهر خودش تبعيدش كرده بودند و در آن هنگام در قلمرو هخامنشي ها و سرزمين هاي حاشيه آن سفر مي كرد و به صورت معلم سرخانه دربارهاي محلي روزگار مي گذراند اين فيلسوف جوان آتني براي مدتي در دربار كوچك هرميداس در شهر آترنه اقامت كرد و دلباخته دختر هرميداس شد حاكم پارسي كه در اين جوان هوش و قريحه زيادي را تشخيص داده بود به اين ازدواج رضايت داد و به اين ترتيب فيلسوف جوان آتني داماد هرميداس شد وقتي هر ميداس دستگير و اهدام شد آن فيلسوف چندان غمگين شد كه نه تنها اشعار مرثيه گونه عمرش را در رثاي وي سرود بعد هم به مقدونيه گريخت و موفق شد در دربار فيليپ كاري آبرومند پيدا كند كه عبارت بود از تدريس به پسر نوجوان فيليپ كه جواني سركش و تندخو بود و قبلا يكي از معلمان ديگرش را با شمشير كشته بود اين فيلسوف براي مدت سه سال اقامت كرد و به عنوان استادي كه هوادار سلطه ي مقدونيان بر يونان است شهرت يافت بعدها هم كه اسكندر در توطئه اي پدرش را كشت و حمله اش به قلمرو هخامنشي را آغاز كرد خواهرزاده او را با خود برد تا مورخ و كاتبش باشد البته بعد از سه سال اسكندر به اين كاتب بد گمان شد و او را زير شكنجه به قتل رساند فيلسوف مورد نظر ما وقتي اسكندر درگذشت در آتن بود و مدرسه فلسفه نامدار خود را با نام لوكئوم مديريت مي كرد اما مرگ اسكندر به كشمكش ميان هواداران استقلال آتن و حاكمان مقدوني انجاميد و فيلسوف ما كه به جبهه دوم تعلق داشت در نهايت بهاي هواداري اش از اسكندر را با جانش پرداخت كرد و دست به خودكشي رد احتمالا خواننده تا اينجا حدس زده كه داماد هرميداس پارسي معلم سرخانه اسكندر و موسس مدرسه لوكئوم كسي نبود جز فيلسوف مشهور آتني ارسطو

مردي در حال جان دادن افتاد. وصيت كرد كه در شهر كرباس پاره هاي كهنه ي پوسيده بطلبند و كفن او سازند گفتند غرض از اين چيست؟ گفت: تا چون منكر و نكير بيايند پندارند كه من مرده ي كهنه ام مزاحم من نشوند


زني كه سر دو شوهر خورده بود شوهر سيمش رو به مرگ بود براي او گريه مي كرد و مي گفت اي خواجه به كجا مي روي و مرا به كه مي سپاري؟ گفت به چهارمين

شخصي دعوي نبوت كرد پيش خليفه اش بردند از او پرسيد كه معجزه ات چيست؟ گفت معجزه ام اين كه هر چه در دل شما مي گذرد مرا معلوم است چنان كه اكنون در دل همه مي گذرد كه من دروغ مي گويم

جنازه اي را بر راهي مي بردند درويشي با پسر بر سر راه ايستاده بودند پسر از پدر پرسيد كه بابا در اين جا چيست؟ گفت: آدمي گفت كجايش مي برند؟ گفت : به جايي كه نه خوردني باشد و نه پوشيدني نه نان ونه آب نه هيزم نه آتش نه زر نه سيم نه بوريا نه گليم گفت: بابا با اين حساب به خانه ي ما مي برندش

مردي پيش طبيب رفت و گفت موي ريشم درد مي كند پرسيد چه خورده اي؟ گفت: نان و يخ گفت برو بمير كه نه دردت به درد آدمي مي ماند و نه خوراكت

اگرچه با خيلي از آدم ها رفت و آمد دارم و با خيلي ها هم صحبت مي شم تازگي ها متوجه شدم لذتي كه از مصاحبت با آدم فلسفه دان و فلسفه خوان،البته از نوع با سوادش، نصيبم مي شه از هيچ همصحبتي ديگري نصيبم نمي شه انگاري كه فلسفه بلايي به سرم آورده كه تا حالا خودم هم متوجه نبودم و تازه دارم مي فهمم دوست دارم تو چه فضاي فكري نفس بكشم وبا چه تيپ آدم هايي حرف جدي بزنم
اما خب وقتي با اذهان ديگه اي هم روبرو مي شي كه از زاويه اي غير از اين، به عالم نگاه مي كنند دست كم مي تواني داستان نويس خوبي شوي كه به لايه هاي پنهان ذهن آدم ها نفوذ كني و شخصيت هاي متنوع و متفاوت بيافريني
امشب در جريان حادثه اي فهميدم اصلا عالم آدم فضول را نمي فهمم و هرچه كردم نتوانستم از زاويه ي ديد يك آدم اينچنيني به عالم نگاه كنم
و در پايان اينكه در اين دو روز هر بار از پنجره بيرون را نگاه كردم خودم و دو برادر كوچكم را مي ديدم كه با دستكش هاي بافتني و چكمه هاي رنگي باكلاه و لباس هاي بافتني باهيجاني توصيف نشده آدم برفي درست مي كنيم و هرازچندگاهي مامان بابا را صدا مي كنيم كه آدم برفي بي تناسب ما را ببينند
يادش به خير

...از ماركز نود ساله به دوستي كه

از ماركز نود ساله به دوستي كه علائم پيري را بر مي شمرد در ديگري ها جستجو مي كرد به روي خودش و به روي ما مي آورد و معتقد بود بايد مواظب بود كه گرفتارش نشد معتقد بود كه بايد آگا ه بود و دائم به خود تذكر داد از جمله علائمي كه اين دوست عزيز كشف كرده بود پرحرفي و تكرار مكررات سخنان بود كه بيسواد و باسوادو تحصيل كرده و غيره دچارش مي شوند


از ماه ها قبل تصميمم اين بود كه يادداشت سالروز تولدم فقط گلايه از گذر ايام نباشد، بلكه درست بر عكس :خيال داشتم در تمجيد سالخوردگي ام قلم فرسايي كنم.براي شروع،از خودم پرسيدم اولين بار كي متوجه شدم عمري از من گذشته است و گمان بردم كمي پيش از آن روز بود. در چهل و دو سالگي به علت درد پشت كه مانع تنفسم مي شد به پزشك مراجعه كردم. به نظرش چيز مهمي نيامد:بهم گفت در سن شماها اين جور دردها عادي است به اش گفتم-در اين صورت،چيزي كه عادي نيست سن من است. دكتر لبخند تاسف باري نثارم كرد.به ام گفت، مي بينم كه يك پا فيلسوف هستيد .تا آن موقع سنم برايم مفهوم پيري نداشت، ولي اين قضيه را زود به فراموشي سپردم .عادت كردم هرروز با دردي متفاوت بيدار شوم كه طي سالها جايش و شكلش دائم عوض مي شد.گاهي انگار پنجه ي مرگ گلويم را مي فشرد و روز بعد نشاني از آن هم نبود در آن ايام شنيدم كه نشانه ي پيري اين است كه آدم كم كم شبيه پدرش مي شود در دل گفتم لابد محكوم به جواني ابدي ام چون نيم رخ اسبي ام هيچ وقت نه به قيافه ي كارئيبي بدوي پدرم كوچك ترين شباهتي داشت و نه به نيمرخ شاهانه ي رومي مادرم مي ماند راستش را بخواهيد اولين تغييرها به قدري آهسته رخ مي دهندكه تقريبا به چشم نمي آيند و آدم كماكان خودش را از درون همان طور كه هميشه بوده مي بيند ولي سايرين از بيرون متوجه دگر گوني هاي مي شوند
در پنجمين دهه ي عمر، وقتي كم حافظگي گريبانم را گرفت توانستم اندك اندك كهولت را مجسم كنم در جستجوي عينكم همه ي خانه را زيرو رو مي كردم و دست آخر پي مي بردم كه روي دماغم بوده است يا عينك به چشم زير دوش مي رفتم يا عينك مطالعه را مي زدم بي آنكه عينك دوربين را بردارم يك روز دو بار صبحانه خوردم زيرا ناشتايي اول را از ياد برده بودم و آموختم چطور متوجه كلافگي دوستانم بشوم وقتي كم رويي مانع مي شد به من هشدار بدهند كه داشتم همان قضيه اي را برايشان تعريف مي كردم كه هفته ي قبل هم گفته بودم تا آن هنگام فهرستي از نام هاي آشنا و فهرستي ديگر با نام هر كدام شان را در ذهن داشتم اما موقع چاق سلامتي قادر نبودم قيافه ها را با اسم ها مطابقت دهم
عمر طولاني اين خطر ها را هم دارد در عوض آنچه بايد به حساب پيروزي زندگي گذاشت ضعف حافظه ي اشخاص سالخورده است كه چيز هاي غير اساسي را فراموش مي كنند اما به ندرت پيش مي آيد كه آنچه را كه واقعا برايشان جالب است از ياد ببرند سيسرون در نهايت ايجاز اين مطلب را چنين بيان كرد :كهنسالي پيدا نمي شود كه فراموش كند گنجينه اش را كجا پنهان كرده است
با اين تاملات و انديشه هاي مختلف ديگر چركنويس يادداشتم را تمام كرده بودم كه يكباره آفتاب ماه اوت ميان درختان بادام پارك نور افشان شد و كشتي رود پيماي اداره ي پست پس از يك هفته تاخير ناشي از خشكسالي غرش كنان از آبراه بندر گذشت بي اختيار در دل گفتم نود سالگي ام از راه رسيد



پسانوشت اول:ديروز يكي از دوستانم در يكي از كتابفروشي هايي كه فقط كتاب هاي قديمي مي فروشند پرسيد چرا اين همه چيزهاي مختلف ياد مي گيري گفتم براي اينكه روزي همه شان را فراموش كنم امروز كه جوانم حافظه ام ياد مي گيرد و فردا كه پير شوم همه را فراموش مي كند به همين سادگي من عكس دوستي كه در بالا سخنش رفت در برابر اين اتفاق طبيعي كه گريزي از آن نيست نظريه اي ندارم چه اينكه فردايي روز كه دارم حرفي را براي صدمين بار مي زنم و تشخيص نمي دهم در تهرانم يا در جايي ديگر اطرافيان نظريه هايم را با طنز و تاسف براي يكديگر مي گويند

پسا نوشت دوم:وقتي به دوستم به ماركز به پدربزرگ 104ساله ام كه يكسال پيش از دنيا رفت فكر مي كردم به خود كه آمدم اين ترانه ي نامجو را زمزمه مي كردم
يك روز از خواب پا مي شي مي بيني رفتي به باد
هيچ كس دور و برت نيست همه رو بردي ز ياد
چند تا موي ديگت سفيد شد اي مردبي اساس
جشن تولد تو باز مجلس عزاست
بريدي از اساس
...........
اينكه دستات و روي سر مي ذارن
اينكه پاهات هيچ كاري ندارن
اينكه تو بازيشون راهت نمي دن
اينكه سر به سرت مي ذارن
............
آه

گر من ز مي مغانه مستم،هستم
گر كافروگبر و بت پرستم،هستم
هر طايفه اي بمن گماني دارد
من زانِ خودم،چنانكه هستم،هستم
خيام

هر وقت مي روم ميدان انقلاب
يادم مي آيد كه چقدر كتاب مانده كه بايد بخوانم
اما فقط
هر وقت كه مي روم ميدان انقلاب

خيلي وقت ها خيلي چيزا نشانه ي چيزي نيست و نشانه يابي براي آنچه كه خودش خودشه و براي خودش عين در پرده بردنشه اگرچه غرض آشكار كردنشه شايد بهتر باشه به جاي اينكه اثبات كنيم نشانه هايي وجود داره گه گداري هم احساس كنيم ببينيم درك كنيم بفهيميم كه نشانه اي هم وجود نداره يه چيزايي فقط وجود دارن همين نه بيشتر
پي نوشت:گاه گاه با نگاه نشانه شناسمان خيلي چيزها از كفمان مي رود

امروز
فهميدم وقتي كسي سوال بيهوده بي معني و بي جايي مي پرسه و پاسخ گو درمانده مي شه مجبور بگه سوال خيلي به جايي بود وجواب هايي بده كه به سوال هيچ ربطي نداره
فهميدم بايد مواظب باشيم ولي جدي نگيريم
فهميدم كه وبلاگ هم نمي تونه جاي قلم و دفتر خاطراتم رو بگيره اما چون مدت ها بود ننوشته بودم دستم درد گرفت به اضافه ي اينكه از خواندن نوشته هاي قبليم خيلي لذت بردم و خيلي خنديدم

اگر هر كس به اندازه ي دانش خود سخن مي گفت چه سكوتي بر عالم حكم فرما بود
ناپلئون بناپارت

درسگفتارهاي دكترفرزان سجودي

جلسه چهارم
ديدگاهِ و يتگنشتاين ديدگاهي انساني است نه به معناي اومانيستي كه سر منشاء آن از رنسانس به بعد است چون او به رفتار نيت مند انسان قائل است نگاهي انساني دارد و اورا به معني تحت الفظي مي توان امانيست دانست آنچه انساني است شايد تن به نظريه به معناي گفته شده نمي دهد دانش پيشين ما است كه به مجموعه استدلالهاي ما شكل مي دهد از طرفي به عنوان نظريه پرداز گويي خارج از زبان مي پردازيم و از تمام ريزه كاريهاي زبان آگاهيم نمي توان با تكيه كردن به عنصري درون سيستم از آن سيستم بيرون جهيد قلمرو عالم بايد پيوسته به بيرون خود ارجاع دهد و فرد بايد به بيرون از خود ارجاع دهد بايد همواره از خارج به يك سيستم اشراف داشت تا از درون و با استفاده از يك سيستم نمي توان به شناخت آن سيستم قائل شد انسان در وضعيتي است كه پيوسته تاليف هاي جديدي از دانشي كه در گذشته داشته ارائه مي دهد هر چند او مخالف ساخت گرايي است چون آنرا يك جور نظريه پردازي عام در باب جهان مي دهد اما سخن او شبيه آن چيزي است كه ساخت گرا ها مي گويند ساخت گراها آنچه را مي دانسته ايم به يك سيستم بيروني به نام زبان ارجاع مي دهند شايد بدون انكار اصول كلي جهت ديد خود را به سمت امور خاص متوجه كسي مي كنيم كه به امور عام مي پردازد ويتگنشتاين مي خواهد دلايل رفتارهاي انساني را توصيف كند به جاي اينكه علت رفتارها ي بشر را بياورد يا بخواهد رفتار بشر را تبيين كند او به دنبال تعميم ويا تبيين نيست چرا بايد تنها اسلوب را روش علوم تجربي دانست و تنها توسط روش هاي علوم تجربي نمي توان به شناخت رسيد نظريه همواره مي خواهد يك اصل جهانشمول را نشان دهد و نيز يك امر نا آشكار را آشكار مي كند ولي ويتگنشتاين نمي خواهد نظريه اي ارائه دهد كه در همه جا صادق باشد زبان در رساله نام يعني ابژه در پژوهشهاي فلسفي معناي هر واژه كاربرد آن است وقتي مي گويم ساعتم روي ميز است اين جمله درست است حتي اگر ساعتم روي ميز نباشد اين جمله درست است ولي وقتي من ساعتي نداشتته باشم اينجا ساعت يك نام است به يك ابژه در خارج بر نمي گردد او براي حل اين قضيه مي گويد هر جمله را مي توان به نشانه هاي اوليه اجزا و غير قابل تحليل فرو كاست و متناظر با آن ها ابژه ها در واقعيت وجود دارد امر بسيط همان جنسيت است و مي گويد امر بسيط زباني همان ابژه در خارج است او وجود اجزاء تجزيه ناپذير را مسلم فرض كرده است و حتي مثال هم براي آنها نمي آورد او واقعيت معنا را مطرح مي كند اما وقتي نامها ابژه هايي در خارج ندارند پس واقعيت معنا چگونه مطرح است؟

سلام
از مسافرت برگشته ام خسته اما سبك و راحت سفرِ خيلي خوبي بود از نوعي كه نمي توان درباره اش نوشت يك سفر به يادماندني از نوعي كه حسش مي كنم اما نمي توانم بگويمش
و اما بعد
يلدا را نبودم كه بخواهم چيزي بنويسم اما روز اول زمستان يعني ديروزپيامكي از سعيده بانو برايم رسيد كه به مناسبت زمستان بود نوشته بود
زمستان بهانه ي تمام خاطرات من است آنجا كه يك كودك غريبه با چشم هاي كودكي من نشسته است از دور چقدر لبخندش شبيه من است چه بي بهانه اين روز را دوست دارم
همين

سلام
الان كه اين كلمات را تايپ مي كنم مادرم دل نگران مي آيد و مي رود و مي گويد ديرت مي شود ساعت دوازده و پانزده دقيقه ظهراست و من ساعت 4:30بليط دارم چند روزي را نيستم
پي نوشت :سفر واقعا مرا به در باغ چند سالگي ام مي برد
دل نوشت:چشمم را كاملا به رويت مي بندم
از گوشه چشم نگاهت مي كنم

درد جاودانگي

از هر هنرمند صميمي كه دلتان مي خواهد بپرسيد كدام يك از اين دو را دوستتر دارد :آثارش از بين برود ولي
خاطر ه اش زنده بماند يا خاطره اش ازبين برود ولي آثارش بماند؟
داخل پرانتز: نزاع هابيل و قابيل بر سر نان نبود بر سر بقاي نامشان در خدا، در خاطره ي
خدايي بود
ميگل داونامونو،فيلسوف متكلم نويسنده و شاعر اسپانيايي

اينجوري مي شه كه آدم هيچي نمي شه

الان درست پنچ ماه و هشت روز و شش ساعت است كه هر زمان تصميم مي گيرم
پايان نامه ام را بنويسم
لغت هاي زبانم را بخوانم
تمرين هايم را انجام دهم
مطالعاتم را منظم كنم
براي كنكور دكتري بخوانم
روزي بيست دقيقه نرمش كنم
در كلاس هايم حضور مداوم داشته باشم
براي خود جلسات شعر بگذارم
و خيلي كارهاي ديگر
ابتدا شروع به مرتب كردن تختم مي كنم كه از خواب زياد رها شوم بعد اتاقم را كاملا تميز و مرتب مي كنم و بعد براي اينكه ذهنم آشفته نباشد كمد لباس هايم را بر مي رسم بعد بسراغ كتاب هايم مي روم همه شان را مرتب مي كنم و براي اينكه بدانم چي به چيه همه را دسته بندي مي كنم بعد چهار پنج مدل دفتر برنامه ريز ي روبرويم باز مي كنم و تا دوسال آينده را ترسيم مي كنم كه چه كارهايي بايد انجام دهم حتي تعداد صفحه هايي كه از هر كتاب بايد بخوانم مشخص مي كنم بعدهم قدري دستي به سروروي خود مي كشم كه با نشاط بتوانم به اين همه كار مفيد برسم بعد هم به يكباره از اين همه كار احساس خستگي مي كنم وبه خوابي عميق فرو مي روم
پي نوشت:اين ماجرا به طور متوسط هر دوسه هفته يكبار تكرا ر مي شود

هايدگر هم عاشق مي شود

همه ی ما پیش از

پيش از اينكه آب را بنويسيم نسبت به آن معرفت داشتيم پيش از آنكه سارتر بپرسد
در ترسيم و توصيف حال و وضع آدمي نمي توان كثرت و تعداد وجدان ها را از نظر دور داشت اما چرا و به چه صورت بايد براي ديگري جا و محل قائل شد؟
ما ديگري را درك كرده بوديم درست زماني كه داشتيم دست بچه اي ديگر به معناي اينكه يكي غير از ماست را مي گرفتيم تا با او ماشين بازي و يا عروسك بازي كنيم ويا زماني كه موهاي بچه ي ديگري را مي كشيديم و فرار مي كرديم و همچنان كه مي دويديم از صداي جيغش لذت مي برديم وقتي سارتر شرمندگي و ديگري و نسبت اين دو را فيلسوفانه به تصوير مي كشيد و مي نوشت
شرم نيز التفاتي است و راجع به متعلقي چه شرم داشتن شرم داشتن از چيزي است تصور ساده ي شرم مستلزم وجود يك ناظر بيگانه است شرم من از خود در برابر كسي است و از خود چنانكه در نظر ديگري مي آيم
همه ي ما اين تجربه را از زمانيكه به زور از ما مي خواستند جلوي چشم ديگري ها شعر يه توپ دارم قلقليه را بخوانيم تا به امروز بارها و بارها و بارها بارها زيسته ايم و درك كرده ايم اما خيلي سالها پس از تجربه ي يه توپ دارم قلقليه با سارتر فهميديم كه
نگاه ديگري امري نيست كه من آن را در ميان اشيا قوام بخش جهان ادراك كنم من چشم هاي او را ادراك مي كنم نه نگاهش را اما اين احساس را دارم كه به من نگاه مي كنند
راستش نه در توضيح كامنت اين دوست عزيز اين سخنان به ذهنم رسيده كه خيلي پيشتر با آن در گير شدم درست زماني كه حرف هاي هايدگر را نمي فهميدم و احساس مي كردم هايدگر همه ي عمرش صرف چه دغدغه هاي پيچيده اي بوده وقتي در گوشه اي كز كرده و نوشته است
تا جايي كه اگزيسنس دازاين تعين مي يابد تحليل انتو لوژيك اين موجود هماره به التفاتي به جانب اگزيستانسيال نياز دارد اما چنين چيزي را همچون دريافت وجود و موجود مي فهميم كه وجود مي يابد
ومن كه تازه وارد دنياي فلسفه شده بودم فكر مي كردم اين مرد و همه ي فيلسوفاني از اين دست تمام زندگي شان را قلم به دست در گوشه ي كتابخانه شان كز كرده بودند و بعد هم در همان گوشه دار فاني را وداع گفتند
تا اينكه كاملا تصادفي با كتاب هانا آرنت و مارتين هايدگر آشنا شدم اول كتاب را با دهان باز و چشم هاي گرد شده مي خواندم به قول مترجمِ كتاب صحبت از دو فيلسوف عاقل زمانه است دو فيلسوفي كه يكي فاشيست مسلك و ديگري دقيقا ضد آن است و اينكه چگونه عشق اين دو را به مدت نيم قرن دلباخته ي پيچش مو و اشارت ابرو مي كند
و منِ فلسفه زده فهميدم كه همه ي آدمها پيش از آنكه فيلسوف پزشك استاد معلم راننده ي تاكسي بنا بقال روشنفكر نويسنده شاعر ..................باشند انسان اند با تجربه هاي خيلي شخصي كه در هيچ كلاسي نمي توان پيدايش كرد
پي نوشت يك: مي دانم مي فهمم و مي بينم آدم آكادميك با حاشيه آكادميك يعني چه اما من خودم هستم با همه ي ابعاد روحي و رواني ام
پي نوشت دو: تذكر اين دوست عزيز را مي فهمم چون همه ي آدم ها ا زديدگاه مشترك و فهم مشترك و برداشت هاي مشترك برخوردار نيستند به تعداد آدمها تفسير وجود دارد و هر حرفي هم قابل گفتن نيست
پي نوشت سه: به اينكه همه ي ما آدمها نبايد تك بعدي بار بياييم ايمان دارم شايد بعد ها مفصل تر پستي درباره اش نوشتم
پي نوشت چهار: من مطئنم اين دوست عزيز به همه ي چيز هايي كه نوشته ام بيش از من آگاه است و در جواب من خواهد گفت خيلي چيز هارا نبايد گفت اما چون دوست دارم تعداد بيشتري از مردم بدانند كه ما بايد به ابعاد مختلف روحي مان بپردازيم و همه را با هم پرورش دهيم تا دست كم انساني تك بعدي نباشيم چاره اي از نوشتن ندارم

...........

بعضي آدمها را مي گريي
بعضي آدمها را مي خندي
بعضي آدمها را مي شنوي
بعضي آدمها را صدايي
بعضي آدمها را مي بيني
بعضي آدمها را مي فهمي
بعضي آدمها را نمي فهمي
بعضي آدمها را مي فهمي
كه نمي فهمي
بعضي آدمها را نمي فهمي
كه مي فهمي
بعضي آدمها را مي داني
بعضي آدمها را نمي داني
بعضي آدمها را مي خواهي
بعضي آدمها را نمي خواهي
بعضي آدمهارامي خواني
بعضي آدمها را نمي خواني
بعضي آدمها را مي گويي
بعضي آدمها را نمي گويي
بعضي آدمها را آهي
بعضي آدمها را مي نويسي
بعضي آدمها را نمي نويسي
بعضي آدمها را فريادي
بعضي آدمها را سكوتي
بعضي آدمها را مي ترسي
بعضي آدمها را امني
بعضي آدمها را مي گذري
بعضي آدمها را مي ماني
بعضي آدمها را عاشقي
بعضي آدمها را متنفري
بعضي آدمها را ستايشي
بعضي آدمها را سرزنشي
بعضي آدمها را خميازه اي
بعضي آدمها را نشاطي
بعضي آدمها را شاعري

اما تنها

يكي از آدمها را زندگي مي كني

بدون شرح

مي خواستم وارد جي ميل شوم حواسم نبود كه فونتم را انگليسي كنم همان طور كه سرم پايين بود تايپ كردم و انگشتم را با سرعت رو ي كليد اينتر گذاشتم اما پس از چند ثانيه نگاهم به بالاي صفحه افتاد كه تايپ شده بود
لئشهم.زخئ
تا به خودم بيايم صفحه اي باز شده بود كه نوشته بود
آموزش كامل لئشهم.زخئ

زان سو همه جمع است و از اين سو همه تفريق
اي عامل تقسيم و نصيب اين چه حساب است

باورِ سوسكِ سياهِ دلبر

يكي از ويژگي هاي شخصيتِ داستان و عامل اصلي جذابيت داستان باور پذيري شخصيت است چه بسا شخصيتي در عالم واقع وجود داشته باشد اما به محض ورود به عالم داستان باور پذير نباشد و شخصيتي وجود خارجي نداشته باشد اما از رهگذر تخيل در داستان آنچنان باور پذير با شد كه يادمان برود اصلا وجود خارجي نداشته است يا اگر دارد اينگونه نيست يكي از شخصيت هاي داستاني كه همواره باور پذيريش برايم جالب توجه بوده شخصيت قديمي و دوست داشتني خاله سوسكه است خاله سوسكه زني دلبر مغرور زيبا كه حاضر نيست زن هركسي هم بشود شخصيتي كه روايت هاي گوناگوني از او شده است جديد ترين روايت ها در مورد او اين است كه از كار خانه خسته شده است و مي خواهد برود تا همدون تابشود زن مش رمضون اما در روايت هاي قديمي تر انگاري كه كارش فقط و فقط دلبري است و به دنبال عاشق پيشه اي اگرچه آس و پاس مي گردد روايتي كه از يك سوسك سياه داده مي شود و توصيفاتي كه از او مي شود آنچنان روايتي است كه خواننده يادش مي رود كه سخن درباره ي سوسك سياهي است كه كمتر كس و يا به عبارت بهتر متاسفانه يا خوشبختانه كمتر زني است كه با ديدنش جيغ بنفش نكشد و با دمپايي و جارو و هر آنچه كه دم دستش است تا جايي كه جادارد له و لورده اش نكرده باشد چه كسي باور مي كند اين جنازه ي له و لورده ي پخش زمين كه ذره اي اميد به نجاتش نيست به طرز دلبرانه اي در داستان جان مي گيرد و در وصف خود مي گويد
دو زولفونم سيايه
دو دندونم طلايه
دو تا عاشق دارم
يكيش تو رايه
شليتم كه كوتايه
دو چشم نرگسم كار خدايه
و بعد از مادرش بگويد كه به كس كسانش نمي دهد و موش كه به اندازه ي خاله سوسكه سرنوشتش با مرگ به فجيع ترين شكل گره خورده از راه مي رسد و آواز سر مي دهد كه
عاشقم عاشق بي دلم من
دلت كجاست
فنا شد فناي اون چشا شد
كدوم چش
همون چش كه خوابو برده
كدوم خواب
و در نهايت اين دو شخصيت كه در عالم واقع فقط به كار كشتن مي آيند با وصلشان ما را سرشار از لذت و شعف مي كنند
پي نوشت: راستش داستاني خواندم كه همه ي شخصيت هاي آن اگرچه واقعي اما باور پذير نبودند خاله سوسكه هم مدت ها بود فكرم را مشغول كرده بود و هر دو در وبلاگم بهم رسيدند

هنر آموختن سكوت (1)ـ
دكتر عبدالكريم سروش
وقتي كه سكوت مي كني به فرض كه از ناحيه ي اين سكوت زياني به تو برسد تلافي و جبران اين زيان آسانتر است از تلافي و جبران زيان سخن گفتن آدمي در مقام سخن گفتن احتمال لغزش بيشتر دارد تادر مقام خاموشي و سكوت لذا تدارك اين از تدارك آن آسانتر است براي اينكه آنچه در ظرف است محفوظ تر بماندد بايد در ظرف را محكم تر بست يكي از اوصاف پارسايان آن است كه سخن صواب مي گويند و كلام ناروا از دهان آنها نقل نمي شود و تقوا هيچ وقت به مرحله ي سود بخشي نميرسد مگر اينكه با حفظ زبان توام باشد ايمان كسي استقامت نمي پذيرد مگر اينكه دل او استقامت بپذيرد و دل كسي استقامت نمي پذيرد مگر اينكه زبان او استقامت بپذيرد يكي از علائم مهم اين است كه كلام آدمي بيش از علم و عمل او نباشد لاف علمي و يا لاف عملي نزند چنان سخن نگويد كه مستمعين بپندارند كه او چيزهايي مي داند كه در واقع نمي داند يا كار هايي مي كند كه در واقع نمي كند هميشه گفته ي آدمي به اندازه علم يا عمل او بايد باشد همه ي اينها معني در بند كردن زبان را دارد هيچ چيزي براي زنداني كردن شايسته تر از زبان نيست سرّ اين معنا هم روشن است ما شايد در طول روز و بيش از هر چيزي زبانمان را مصرف مي كنيم ما حيوان ناطقيم اگرچه گفته اند ناطق به معناي عاقل اما مهمترين تجلي عقل ما در زبانمان است رابطه ي ما با زيد و عمر برقراري زندگي انساني به نحوي كه امروزه داريم قطعا به تناسب زباني است كه ما داريم هرچه كاربرد زبان كمتر باشد زندگي كوچك ترودايره ي آن تنگ تر خواهد شد به همين دليل كه اين همه ما به كاربرد زبان ملزميم و با كلام آميخته ايم بيشترين لغزش هاي ما در همين جا پيدا خواهد شد اين همه آفت كه براي اين عضو در كتاب هاي اخلاق نام برده اند نشان از اهميت آن دارد با زبان مي توان دروغ گفت مي توان غيبت كرد مي توان افترا زد مي توان تملق گفت مي توان عيب جويي كرد اسرار اين و آ» را فاش كرد و بسياري آفات و كمتر كسي است كه به يكي يا چند تا از اينها مبتلا نباشد تازه آنها كه مواظبت و مراقبت دارند مبتلا هستند چه جاي آنها كه پاك زمام اختيار خودشان را به دست زبان داده اند تازه اينها گناهاني است كه آدمي با زبان مي كند و فقه به گناه بودن آنها گواهي مي دهد چيز هاي ديگري است كه به لحاظ حكم فقهي محرم محسوب نشوند اما به لحاظ اخلاقي مذموم شمرده مي شوند يعني فضولي كردن يعني به كار ديگران كار داشتن يعني از چيز هايي كه به آدمي مربوط نيست پرسيدن جست و جو كردن اين كار شا يد حرام شرعي محسوب نشود اما قطعا به لحاظ اخلاقي قبيح است و مذموم است به كار مردم كار داشتن در جايي كه آدمي نبايد چيزي بگويد اظهار نظر كردن فضل فروشي كردن فخر فروشي كردن سخن زائد گفتن تمام اينها آفاتي است كه از زبان بر مي خيزد و نه تنها خود آأمي را بلكه جمعي را به آفت مي اندازد ما بيشتر از ناحيه سخن گويان زيان ديده ايم؟ يا از ناحيه ي كساني كه لب فرو بسته اند و چيزي نگفته اند مسلما چنين است تلافي و زياني كه آدمي از ناحيه ي سكوت مي برد بسيار آسانتر از تلافي و زياني است كه آدمي از ناحيه گفتن مي برد از علائم و نشانه هاي روح هاي بزرگ بوده است كه قدرت بر سكوت داشتند و توانستند بر لب خودشان مهر بنهند و به امري كه به آنها مربوط نيست نپردازند و دنبال اظهار نظر هاي بي وجه و بيهوده نروند خود طعن زدن داوري هاي بي جا كردن در اموري كه به آدمي مربوط نيست وارد شدن چقدر آفات شخصي و اجتماعي مي آفريند كه گاهي حقيقتا قابل جبران نيست

ادامه دارد

درس گفتارهای دکتر سجودی: جلسه ی سوم

ويتگنشتاين ديدگاهش در تعارض با راسل است چون راسل معتقد است كه فلسفه مي تواند مثل يك علم عمل كند و متكي بر نظريه پردازي باشد نظريه به عنوان يك اصل كلي بنيادين جهانشمول درباره چيزي كه يك علت بنيادين دارد كه بر كار برانش نامكشوف است اما ويتگنشتاين معتقد است نظريه ابزار مناسبي براي فلسفه و حوزه علوم انساني نيست راسل مي نويسد
هر فلسفه ي علمي ا زقبيل آنچه من به توصيه اش تمايل دارم آرام ‍آرام شبيه علوم ديگر به صورت پاره پاره و موقت در خواهد آمد قبل از هر چيز خواهد توانست فرضيه هايي بنا نهد كه حتي اگر كاملاً هم صحيح نباشد پس از اصلاحات لازم مفيد واقع خواهند شد اين امكان نزديك شدن تدريجي به حقيقت بيش از هر چيزي منشاء اصلي پيروزي ها ي علم بوده است وانتقال اين امكان به فلسفه زمينه ساز پيشرفت در روش است كه در اهميت آن هيچ جاي ترديد نيست
ويتگنشتاين با اين ديدگاه مخالفت مي كند و معتقد است در اين ديدگاه تفاوت هاي بين فلسفه و علوم طبيعي ناديده گرفته شده است
اعمال انساني چه تفاوتي با رويدادهاي طبيعي دارد؟
وقتي آب در صد درجه مي جوشد هيچ نيتي در جوشيدن آب وجود ندارد كه وقتي هم اراده كند نجوشد.پديده اي از روابط علت ومعلولي است علم هم ابزار هاي مناسب را در اختيار دارد از جمله نظريه نظريه تئوري مولكولي اما در مطالعات انساني ما با نيت سرو كار داريم انسان مممكن است نيت به انجام كاري داشته باشد يا نداشته باشد.
ويتگنشتاين جمله ي آدم مجرد نمي تواند متاهل باشد را مثال مي زند از نظر او فلسفه ي ناب در اصل با نوعِ موضوعي كه در اين جمله نشان داده شده است يعني با چيزي سرو كار دارد كه قبل از هر نوع پژوهش تجربي مي توان در باره ي زبان دانست يعني مفهوم يا معناي واژه ها و عبارات و جمله ها .از نظر ويتگنشتاين فلسفه يك جور مطالعه زبان است فيلسوف كارش مطالعه معنا در زبان است بحث هايي كه تا امروز كرديم در نظر بگيريم پي خواهيم برد ويتگنشتاين در مطالعه انسان معتقد به رسيدن به يك حقيقت قابل دريافت با روش هاي تجربي و حقيقت جهانشمول نيست انسان را هستي مي داندكه از طريق زبان توليد معنا مي كند و كار فلسفه را مطالعه معناي زباني مي داند كه از جنس چيز ي نيست كه با پژوهش تجربي بتوان بررسي اش كرد ويتگنشتاين معتقد است معنا در نزدكاربرانش آشكار است و نياز به مكاشفه ندارد معنا مستقل است معنا در انتظار كشف از طريق روش هاي تجربي نيست.
از يك ديد با يك بحران مواجه مي شويم از ديد ويتگنشتاين مساله اي در پس معنا وجود ندارد بايد بتوانيم چگونگي كاركرد زبان را كشف كنيم كاربران زبان بر چگونگي آن تسلط دارند فلسفه با كاركردهاي زبان ما سرو كار دارد ديدگاه ويتگنشتاين در برابر راسل است يعني با آنچه كه از قبل در جاي خود است مسائل فلسفه ناشي از در غلطيدن معنا به بي معنايي است در غلطيدن معنا به بي معنايي چه وقت و كجا صورت مي گيرد و نه كشف حقيقت
زبان يك ابزار نيست يك جعبه ابزار است كنش هاي زباني محك صدق و كذب دريافت نمي دارند كنش و كاركرد گفتمان زباني است بحث صدق و كذب مطرح نيست بي معنايي آنچه ويتگنشتاين وظيفه فلسفه بيان مي كند جمله ي محاوره اي نگرفتي چي گفتي يعني تو قاعده بازي را بلد نيستي قاعده بازي اين نوع گفتمان از اين ديدگاه به تيتر روزنامه ها نگاه كنيد ما بازي رابرديم در يك تيتر سياسي است قبل از اينكه ارجاع به صدق و كذب در برنده شدن بازي باشد توصيف چيزي است يعني توصيف امور جهان
كاربران زبان مي دانند چه مي گويند
صيفه عقد كنش بياني است بحث صدق و كذب نيست به جايي و نا به جايي دستكاري قواعد بازي و شركت در بازي جديد با قواعد جديد
موضوع مورد مطالعه در علوم انساني داراي آگاهي است
موضوع مطالعه در علوم تجربي داراي آگاهي نيست
اعما ل انسان مبتني بر نيات است اما در علوم تجربي خبري از نيت نيست

چگونه پست مدرن حرف بزنيم و پست مدرن بنويسیم

استفن كاستن
پست مدرنيسم در دهه ي گذشته به صورت واژه اي وردِ زبان در محافل علمي و آكادميك در آمده است كتب نشريات مقالات كنفرانس ها و كلاس هاي دروس دانشگاهي به انعكاس مناقشات پيرامون مدرنيسم و تاكيد بر منحصر به فرد بودن عصر ما پرداخته اند عصري كه در آن روند گسترش كامپيوتر ها نظام ارتباطات ماهواره اي شبكه هاي بين المللي اقتصاد جهاني و ديگر دستاورد هاي تكنوـترونيك جملگي دست به دست هم داده و موجب تحول و دگرگوني اساسي و غير قابل برگشتي در تمام اشكال مشغله هاي اجتماعي شده اند
من در مقام استاد جامعه شناسي كه درباره ي فرهنگ تدريس مي كنم خود را جزء اين محيط و اين حال و هوا مي دانم در واقع من از دوجنبه به پست مدرنيسم اعتقاد و علاقه دارم هم به عنوان يك جنبش فكري و نظري و هم به عنوان يك معضل عملي من بر اسا س تجربيات خود به وجود شكاف با تقسيم بندي عمده اي برخورده ام بين كساني كه چرخش پست مدرن را نوعي تجديد مبلمان يا بازارآرائيِ محافظه كارانه ي همان تجملات و تزئينات به هم پيوسته ي قديمي مي دانند و كساني آنرا نوعي گسست (كه مدت هاست موعد آن گذشته است) و جدايي از اصولِ‌ عقايد مدرنيستي در حوزه هايي چون تعليم و تربيت زيبايي شناسي و سياست مي دانند البته درباره ي نحوه ي ترسيم و ارائه ي مطلوبترين راه به سوي هزاره ي آينده مواضع بسيار متعددي وجود دارد
ليكن به نظر من شكاف واقعي آن اندازه كه مربوط به زبان مي گردد به مواضع ربط پيدا نمي كند وضع يا حالت نزد روشنفكران به اندازه ي سياست حائز اهميت و در خور توجه است به عبارت بهتر اين موضع كه پست مدرنيسم را دوست داشته باشيد يا نداشته باشيد ممكن است كم اهميت تر از اين باشد كه بتوانيد يا نتوانيد پست مدرن حرف بزنيد يا بنويسيد شايدموقعيتي برايتان پيش بيايد كه بخواهيد با مقامات محلي خود درباره ي نظريه ي فرهنگي و تفكر ژرفِ چند منظوره به گفتگو بنشينيد ولي نمي دانيد چه بگوئيد يا چگونه صحبت كنيد يا موقعيتي را در نظر بگيريد كه في المثل به كاري مي پردازيد كه بزعم شما صحيح مناسب و حتي در خور توجه جدي و تامل بر انگيز است ولي متاسفانه كسي گوشش بدهكار نيست و اساساً توجهي به شما نمي شود يا با ترحم و دلسوزي به شما نگاه مي كنند من دراينجا راهنما ودستورالعمل ساده و فوري به شما عرضه مي كنم و آن اينكه چگونه پست مدرن حرف بزنيم و پست مدرن بنويسم زيرا پست مدرن حرف زدن و پست مدرن نوشتن بهترين راه حل براي خروج از اين قبيل بن بست هاست
قبل از هر چيز بايد به خاطر داشته باشيد كه زبان ساده و راسته كه پيام هاي آن به راحتي قابل دريافت باشد و مطالب وموضوعات آن كاملاً قابل عرضه و قابل بيان باشند به هيچ وجه مد نظر ما نيست اين نوع زبان در تفكر پست مدرن جايي ندارد زيرا بيش از حد واقعگرا مدرنيست واضح و گوياست زبان پست مدرن بايد مبهم ايده آليستي گنگ پيچيده و تخيلي باشد زباني غير صريح پيچ در پيچ كه پيامهاي آن به راحتي قابل كشف و دريافت نباشد و مستلزم ساختار شكني و رمز گشايي باشد زباني كه مخاطب به راحتي قادر به درك و دريافت محتوا و مضامين آن نباشد
زبان پست مدرن مستلزم استفاده از كنايه طنز استعاره تجاهل ابهام ايجاز ايهام اشارات تلميحات تناقضات تقليد كپيه برداري كليشه سازي ابتذال تقليد مهوع سازي تكرار تمسخر استهزاء ترديد عدم قطعيت و خلاصه تمامي صنايع و بدايع ادبي اعم از نوشتار ي و گفتاري است و لو آنكه متضاد و نقيض هم باشند البته به كارگيري تمامي اين صنايع غالباً كار بسيا ر دشواري است ولي در اكثر موارد صنعت ابهام و پيچيده گويي شيوه ي بسيار معمول و كار سازي است كه اكثر نويسندگان ونظريه پردازان پست مدرن از آن استفاده مي كنند
حال بياييد بر اساس آنچه كه در اين دستور العمل آمده است رفتار كنيم فرض كنيد مي خواهيد مطلبي بيان كنيد با اين مضمون كه بايد به نظرات مردمِ خارج از جامعه ي غربي گوش فرا دهيم تا درباره ي جهتگيري هاي فرهنگي ئي كه بر ما تاثير مي گذارند چيزهايي فرا بگيريم
We should listen to the views of people outside of Western society in order to learn about the culture biases that affect us
اين جمله جمله ي درست و متيني است ولي كند و بي اثر در مخاطب هيچ گونه كنجكاوي و دغدغه ايجاد نمي كند او را به تامل و تفكر وا نمي دارد و شايد به راحتي از آن بگذرد و اهميتي به آن ندهد يا حداقل سري در تائيد تكان دهد وانگهي جمله اي نيست كه براي گوينده ي آن ارزش و اعتبار يا پرستيژي به عنوان متفكري ژرف انديش به بار آورد حال بياييد واژه ي نظرات viewرا برداريد در گفتار و كلام پست مدرن به جاي اين كلمه مي توان از كلماتي چون صداهاvoices آواها و يا بهتر از آن آوامندي هاvocalities يا حتي بهتر از آن از چند آوامندي ها multi-vocalities استفاده كرد بعد صفت بين متني intertextual را به آن اضافه كنيد اما برويم سراغ ساير واژه ها و عبارت ها مردمِ خارج از نيز عبارتي بسيار پيش پا افتاده ساده و سر راست است همه به راحتي مراد از آن را در مي يابند اما در كلام پست مدرن واژه ها بايد چند پهلو و مبهم باشند تا هركسي نتواند بلافاصله با كمي تامل به معناي ظاهري و باطني و معناي نهفته در لايه هاي مختلف آن پي ببرد پس به جاي عبارت مردمِ خارج از آيا بهتر نيست از عبارت پسا-استعماري post-colonial others استفاده كنيم براي آنكه بتوان به گونه اي صحيح و اصولي پست مدرن صحبت كرد يا پست مدرن نوشت بايد در كنار مفاهيم آشنايي چون راسيسم جنسيت گرايي سن گرايي و امثالهم بر بسياري جهت گيري ها نيز تسلط و مهارت داشت براي نمونه عبارت جعليِ نر-واژمحوريPhallogocentrism
و بالاخره عبارت فعليه ي بر ما تاثير مي گذارد affect us نيز عينهو پارچه ي يزدي مي ماند لذا به جاي آن از افعال و عبارات مبهم تري مثل واسطه ي هويت هاي ما مي گرددmediate our identities استفاده مي كنيم حال با سر هم بندي و تركيب عبارات پست مدرن پيشنهادي به جاي عبارات جمله ي مذكور جمله يا مطلب پست مدرني خواهيم داشت به شرح زير
بايد به چند آوامندي ها يِ بينِ متنيِ ديگرانِ پسا استعماريِ خارج از فرهنگِ غربي گوش فرادهيم تا درباره ي جهت گيري ها ي نرواژمحورانه اي كه واسطه ي تعيين هويت هاي ما مي گردند چيزهايي فرا بگيريم
We should listen to the intertextual multivocalities of post-colonial others outside of Western culture in order to learn about the phallogo centric biases that mediate our identities
خوب حالا شماداريد پست مدرن صحبت مي كنيد
بعضي اوقات ممكن است عجله داشته باشيد و براي گرد آوردن حتي كمترين تعداد واژه هاي ساختگي و مترادف هاي پست مدرن به منظور جلو گيري از به بار آمدن رسوايي علني وقت كافي نداشته باشيد كه بيان يك مطلب غلط و نادرست اگر به گونه اي صحيح ادا شود پذيرفتني است اين نكته ما را به دومين استراتژي مهم در صحبت كردن و نوشتن پست مدرن رهنمون مي گردد يعني استفاده از بيشمار پيشوند پسوند خط فاصله خط مميز خط كشيدن زير عبارات و كلمات و بسياري چيز هاي ديگر براي صرفه جويي در وقت بهتر است يك جدول سه ستونه تنظيم كنيد تا بتوانيد سريعاً موارد مورد نياز خود را پيدا كنيد در ستون الف پيشوند ها را قرا ردهيدpost-, hyper-,de-, ex-,anti-, semi-,: و......درستون ب پسوندها ومتمم ها را قرار دهيد-itirity, -ation, -iality, -ity, -ist, و..... در ستون ج اسامي عده ا ي از نويسندگان و نظريه پردازان مشهور و شناخته شده اي را قرار دهيد كه بيانگر صفات يا مكاتب فكري معيني هستند براي مثا ل بارت و بارتي دريدا و فوكو حال براي امتحان جمله اي را در نظر مي گيريم مثلاً مي خواهيد چيزي شبيه جمله ي زير را بگوئيد يا ينويسيد
ساختمان هاي معاصر موجب از خود بيگانگي مي شوند
Contemporary buildings are alienating
اين ايده ي خوبي است ولي شروع كننده يا آغاز گر خوبي نيست اگر اين حرف را در جريان يك كنفرانس بر زبان آوريدكسي اعتنايي به شما نخواهد كرد حتي دور دوم چاي و شيريني هم به شما تعارف نخواهند كرد در حقيقت پس از اداي اين مطلب شايد از شما بخواهند كه تا پايان كنفرانس بمانيد و بعد از اتمام پذيرايي اگر چيزي باقي ماند از خودتان پذيرايي كنيد حال براي اينكه اين وضع پيش نيايد به ستون هاي جدول راهنما و دستورالعملي كه در فوق شرح آن گذشت مراجعه كنيد نخست ستون پيشوندها پيشوندِ pre- مفيد است همان طور كه ساير پيشوند ها نيز ممكن است جدي و پرطمطراق باشند
به جاي ساختمان هاي معاصر قدري ظرافت به خرج داده و قوه ي ابتكار و خلاقيت خود را به كار ببنديد و از عبارت زير استفاده كنيد
The pre/post/spacialities of counter architectural hyper-contemporaneity
ماقبل/پسا/فضامندي هايِ فرا معاصريتِ پاد معمارگونه
اين عبارت هم نويد بخش و اطمينان بر انگيز است هم قابل تامل و در خور بحث و فحص در مورد واژه ي متروك و قديمي از خود بيگانگي ساز بهتر است آن را به دو ر اندازيد چون واژه اي است كه اكنون ديگر منسوخ شده و كاربرد معنايي چندان عميق و ژرفي ندارد به جا ي آن در ستون ب واژه هايي را همراه با پسوند هاي مناسب انتخاب كنيد مثلاً پاد اجتماع مندي و اگر بخواهيد بيشتر پست مدرن باشيد و ابهام و تيره گوني بيشتري را در عبارات خود بكار بگيريد در آن صورت مي توانيد آنرا با عبارت ديگري مثل فريبندگي همراه سازيد پاداجتماع مندي فريبندگي
حال به ستون ج بازگرديد و اسامي چند نفر از نويسندگان نظريه پردازان و متفكران برجسته اي را انتخاب كنيد كه همه با انديشه ها و آثار آنان آشنا بوده و به اتفاق آثار آنها را واجد اهميت دانسته و به ندرت كسي وقت يا ميل به خواندن آنها پيدا كرده است در اين رابطه من ليستي از نظريه پردازان و متفكران اروپايي راكه برا ي اين منظور بسيار مفيد و مناسب هستند ارائه مي دهم كساني چون ميشل فوكو ژاك دريدا ژان فرانسوا ليوتار ژيل دلوز فليكس گاتاري ريچارد رورتي ژاك لاكان ژان بودريار چارلز جنكز و......تمام اين نويسندگان قابل توصيه اند چون آثار در خور تاملي درباره ي پست مدرن نوشته اند ولي به وبژه ژان بودريا ر كه مطالب دشوار بسيا ر زيادي راجع به فضاي پست مدرن نوشته است ضمناً يادتان نرود كه به عنوان چاشني اشاراتي هم به موضوع جنسيت بكنيد و بالاخره چند تا واژه ي نه چندان سليس هم اضافه كنيد و كل اين پرس خوراكِ آشغالِ سرهم بندي شدهgarbled mess را با هم تركيب و قاطي كنيد و فراموش نكنيد كه تمام اينها رادر بين خط تيره خط مميز و پرانتز قرار دهيد خوب نتيجه ي كار چه شد؟ جمله اي بسيا ر مطنطن پر هيمنه پيچيده پر از ابهاو و ثقالت
ما قبل/پسا/ فضامندئ هايِ فرا معاصريتِ پاد معمار گونه مارا باز محكوم به نوعي تكرار شوندگيِ مرددانه ي پاداجتماعي مندي/فريبندگي مي سازد از آن نوعي كه به صراحت تمام در گفتار ضد جنسيتيِ بودرياري درباره ي ذهنيت ريزريز شده بيان شده است
بدين ترتيب شما قادر خواهيد بود صداي افتادن يك سوزن پسا صنعتي را روي فرش فرهنگيِ گذشته نگربشنويد
البته در اين ميان شايد از شما سوال شود كه درباره ي چه چيزي حرف مي زنيد اين خطر همه ي آنهايي را كه به گونه اي پست مدرن صحبت مي كنند تهديد مي كند لذا بايد با هشياري تمام سعي كنيد كه از آن اجتناب نماييد هيچگاه سعي نكنيد با مخاطبين خود وارد بحث و محاجه شويد يا در مقام پاسخگويي به سوالات آنان بر آييد همواره بايد اين نكته را به مخاطبين خود القا كنيد كه متوجه موضوع نشده اند و مطلب را نفهميده اند لذا بار ديگر براي آنان يكسري توضيحات مطول و پر اطناب به اصطلاح براي ساده سازي و توضيح و تنوير اظهارات قبلي خود ارائه كنيد اگر اين كار هم چاره ساز نبود و موثر واقع نشد در آن صورت شما مي مانيد با اين پاسخ هولناك مدنيستي كه من نمي دانم ولي نگران نباشيد فقط در جواب مخاطب خود بگوييد عدم ثبات و ناپايداري سوال شما چندين پاسخ متناقض را به ذهنم متبادر مي سازد پاسخ هايي كه پيوند متقابل آنها قادر به بيان انسجام واژه محورانه اي كه در جستجوي آن هستيد نيست من تنها مي توانم بگويم كه واقعيت جرياني نا متعادل تر بوده و سوء بازنمايي هاي آن به مراتب بيش از آنچه كه در اينجا مجال نشان دادن آنرا داشته باشيم غير قابل اعتماد و ناموثق هستند سوال ديگري هست؟ نه؟ پس چاي و شيريني را رد كنيد بياد
منبع پست مدرنيته و پست مدرنيسم تعاريف نظريه ها و كاربست ها ترجمه و تدوين حسينعلي نوذري انتشارات نقش جهان 1379

من حاضر نيستم به خاطر عقايدم كشته شوم، ممكن است عقايد من اشتباه باشد
برتراندراسل

(2)درس گفتار هاي دكتر فرزان سجودي

جلسه دوم
فصل اول در باره يكسري مفاهيم بنيادين است كه چهارچوب نظري و مفاهيم كليدي اين كتاب را تشكيل مي دهد: همان طور كه در بسياري از مقالات اين كتاب مشاهده مي شود با توسل به اين روش ها مي توان بر بسياري از آشفتگي هاي مفهومي كه هنر پژوهان را مقهور خود كرده اند فايق آمد و به درك روشني از مفاهيم مشخص و متمايز ي كه اين پژوهشگران در مطالعه ي پديده هاي هنري به كار مي برند دست يافت نكته ي مهم ديگر اين است كه استنباط متاخر ويتگنشتاين از فلسفه و نيز پژوهش هايي كه خود او در بستر اين استنباط در زمينه ي خصيصه ي منطقي تبيين هاي مربو ط به رفتار انساني انجام داده است پيامد هاي بسيار گسترده اي براي روش هاي علوم انساني وبراي وبراي مطالعه ي انسان در حكم موجودي اجتماعي تاريخي و فرهنگي دارند
در تعريف انسان خيلي شفاف مي گويد مطالعه انسان در حكم موجودي اجتماعي تاريخي و فرهنگي انسان به مثابه يك پديده جهانشمول به كار نمي رود بل به عنوان موجودي اجتماعي و تاريخي و فرهنگي مورد نظر است
مفهوم تئوري آن گونه كه در مطالعات هنري رايج است يكي از راههاي تبيين است در تبيين به دنبال توجيه علل و دلايل يك پديده است در حالي كه توصيف آن پديده را توصيف مي كند نظريه يكي از شكل هاي تبيين است در واقع نظريه ها كه از ابزار تبيين اند بسته به پديده اي كه مورد مطالعه قرار مي دهد و شواهدي كه به كار مي گيرند مي توانند انواع متنوع داشته باشند-مثال فيزيك نيوتن-ليكن نظريه ها به رقم اين تفاوت دو مشخصه بنيادين دارند.1-نخست آنكه طيفي از پديده هاي ظاهرا نا مرتبط را با مسلم فرض كردن اصل بنيادين كه در پديده ها مشترك است به صورت واحدي هماهنگ در مي آورد همه پديده هاي به ظاهرمتفاوت از اصل بنيادين مشترك برخوردارند نظريه مي كوشد آن اصل را بيان كند .بيان يك اصل مشترك بنيادين براي پديده ها ي متفاوت 2-اين اصل مشترك بنيادين كه در نظريه بديهي فرض شده خواه به شكل جوهر فرايند نيرو و خواه به شكل چيز ديگر دست كم در ابتدا از نظر پنهان است ناظر غير دانشمند اين پديده ها اصل مشترك بنيادين مشخص نيست دانشمند كسي است كه براي اين پديده هاي به ظاهر متفاوت نظريه پرداز ي كند اصلي را بيان كند كه از ديد ديگران پنهان است
در فرويد همه رفتارهاي به ظاهر متفاوت از يك اصل بنيادين مشترك پيروي مي كند و آن اصل عبارت است از اينكه انسان در دو ره اي از رشدش متوجه وجود نرينگي در خود و نبود آن در مادر مي شود و با حضور پدر گمان مي كند فقدان نرينگي در مادر نشان اختگي است از ترس اختگي با پدر همزاد پندراي مي كند اين ميل فراموش شده در ضمير نا خودآگاه است وممكن است به شكلي بروز پيدا كند روانكاو كشف مي كند و به دنبال علت بنيادين مي گردد –سركوب ميل جنسي- و قرار است راه حل عمومي داده شود اين يك نمونه از تعدي نظريه به حوزه رفتار هاي انساني است من اگر رنگ هاي سياه به كار مي برم خودم نمي دانم چرا روانكاو بر اساس يك نظريه جهانشمول بايد بتواند رفتار ما را تبيين كند
اين دو خصيصه يعني وحدت بخشيدن به پديده هاي با ظاهر متفاوت و مسلم فرض كردن اصل بنياديني كه قابل تشخيص نيست در نظريه ها مشتركند: ليكن نظريه ها به رغم اين تفاوتها دو مشخصه ي بنيادين دارند نخست آنكه طيفي از پديده هاي ظاهرا نامرتبط و ناهمگون را با مسلم فرض كردن اصل بنياديني كه گمان مي رود در اين پديده ها مشترك است و مي تواند ماهيت يا رفتار آن ها راتبيين كند به صورت واحدي هماهنگ در مي آورند دوم آنكه اين اصل مشترك بنيادي كه در نظريه بديهي فرض شده است خواه به شكل يك جوهر فرايند نيرو مفهوم و خواه به شكل چيز ديگري باشد دست كم در ابتدا از نظر پنهان است
در اين كتاب مقصود از نظريه همين است يعني داراي چنين ويژگي هايي باشند شكلي از تبيين كه هر دو خصيصه را دارا باشند و ترديد در ارزش و اعتباري كه نظريه در حكم شكلي از تببيين در اين حوزه هاي مطالعاتي از آن برخوردار است يعني در حوزه رفتار انساني
ويتگنشتاين اول رويكرد پوزيتيويستي به زبان دارد زبان را مي شود تقليل داد به گزاره هايي كه مابازايي در خارج دارند اما در ويتگنشتاين متاخر زبان قابل تقليل نيست زبان در كاربرد است كه معنا و مفهوم دارد آگاهي از آنچه مي گويند چه معنايي دارد به كارش مي برند
خود نظريه شكل منطقا مناسبي براي تبيين نيست
استنباط تازه ي ويتگنشتاين از فلسفه چيست؟
نويسنده با ين پرسش مي خواهدبگويد من در اين مقاله چه مي خواهم بگويم
عدم پذيرش نظريه به منزله يك روش پژوهش فلسفي از سوي ويتگنشتاين و رد نظريه به خاطر تفاوتي است كه بين فلسفه و علوم طبيعي قائل مي شود. راسل نقطه مقابل ويتگنشتاين متاخر است راسل معتقد است فلسفه براي اينكه مثل علم بتواند براي نزديك شدن به حقيقت به جايي برسد بايد روش علمي در پيش بگيرد حقيقت پنهان است و ديگر اينكه بايد نظريه هايي بدهيم جهانشمول و بعد به اصطلاح به آن حقيقت پنهان دست يابد برتراند راسل در مقاله ي در باب روش علمي در فلسفه مي نويسد: هر فلسفه ي علمي از قبيل آنچه من به توصيه اش تمايل دارم آرام آرام شبيه علوم ديگر به صورت پاره پاره و موقت در خواهد آمد قبل از هر چيز خواهد توانست فرضيه هايي بنا نهد كه حتي اگر كاملا هم صحيح نباشند پس از اصطلاحات لازم مفيد واقع خواهند شد اين امكان نزديك شدن تدريجي به حقيقت بيش از هر چيز ديگري منشا اصلي پيروزي هاي علم بوده است و انتقال اين امكان به فلسفه زمينه ساز پيشرفت در روش است كه در اهميت آن جاي هيچ ترديد ي نيست
.از ديد ويتگنشتاين شناختي خارج از زبان ايجاد نمي شود حقيقت زباني است گزاره هايي كه در آزمايشگاهها ي منطق دانان صادر مي شود از پيش محكوم به فرو ريختن است اين گزاره ها زباني نيست . ويتگنشتاين متاخر امانيستي است كه به اراده انسان در به كار بردن زبان در لحظه معتقد است.حتي علوم تجربي براي بيان دستاوردهايش ناچار است به يك نظام معنا و مفهومي كه در كاربرد در يافت بشود متوسل شود .
ويتگنشتاين متاخر معتقد است در كاربرد زبان مساله اي وجود ندارد مادامي كه يكديگر را مي فهميم.

تمام شب را بايد سيندرلا بود
و تمام روز بايد از خود پرسيد
چگونه مي توان كدوها را به كالسكه
و پنج دقيقه قدم زني را
به پنج قرن خوشبختي بدل كرد
كريستين بوبن

درس گفتارهاي دكتر فرزان سجودي

جلسه اول
در آستانه قرن بيستم در حوزه انديشه غربي تحولاتي اتفاق مي افتد كه به هم مربوط هستند پيدايش آدم هايي چون سوسور ماركس و فرويد كه انديشه غرب را وارد حوزه تازه اي مي كند هر سه در زبانشناسي يك جور تحول را پيش مي برند تحول به اين سمت بود كه زير اين رفتار ظاهري و آنچه كه ديده مي شود زير ساخت ها و ساختارهايي ژرف وجود دارد كه به نظر خود اشخاص ي كه با اين حوزه درگيرند نمي رسد وقتي فرويد از ضمير ناخودآگاه سخن مي گويد معتقد است چيز هايي كه يادآوري آنها براي ما درد آور است به ضمير ناخودآگاه پس رانده مي شود رفتارها انتخاب ها شعر و فيلم و نقاشي حتي لغزش هاي زباني همه بر اساس آن چيزي است كه فرد از آن آگاه نيست پس يك لايه پنهان ساختاري در پس رفتار انسان وجود دارد
سوسورمعتقد است ما حرف مي زنيم حرف يكديگر را مي فهميم نشانه هاي كلامي درك شدني و معنا دار است چون همه ما يك ساختار تمام عيار هم زمان را دروني كرده ايم كه آن ساختار دروني شده به نا خودآگاه ما تعلق دارد كه در بستر هاي فرهنگي و شرايط خاصي دروني كرده ايم و اصوات تصادفي نيست و ما اشتراك بر دلالت هاي اصوات داريم يك چيز ي در همه ما به اشتراك است كه باعث مي شود ما زبان همديگر را مي فهميم در غير اين صورت هر زباني مجموعه اي از اصوات است كه اگر قلمرو هاي مربوط به آنها را بگيريم هيچي نيست.علت معناداري آنها از ديد سوسور اين است كه همه ما يك نظام صوري را دروني كرديم كه فقط در تجلي بيروني اش ديده مي شود همه به وجود زير ساخت هاي نا خودآگاه معتقدند دانش اين ساختار را زبانشناس دارد دروني شده ما است ما به آن اشراف داريم دانش نداريم.
در فرويد روانكاو است كه آگاه است به زير ساخت ها در سوسور زبانشناس و دانشمند آگاهي دارد ولي كار بر آگاهي ندارد.
تفاوت فرويد و سوسور: فرويد روانكاوي اش فردي است بعد اجتماعي اش آن است كه قواعد جهانشمول براي رفتارهاي فردي قائل مي شود علم به دنبال آگاهانه كردن آن ناخودآگاه است و علم است كه بايد از طريق نظريه هاي جهانشمول به آنها آگاهي پيدا كند ما به آن آگاهي نداريم هرچند تحت سلطه آن زير ساخت ها هستيم عالم كسي است كه با طرح نظريه هاي جهانشمول به آن ساختار ها ي بنيادين دانش دست پيدا مي كند
ماركس هم با طرح اينكه همه مناسبات فرهنگي اجتماعي روابط قدرت ناشي از ژرف ساختن مبادلات اقتصادي است همين گونه مي انديشد طبقه كارگر نيروي كارش را مي فروشد مالكيت در دست طبقه سرمايه دار است و زير ساخت بنيادي مالكيت ابزار توليد است روساخت:من بدبختم اون 6 تا كاروخونه داره. زير سخت:در ژرفاي مبادلات اقتصادي سياسي گروهي صاحبان ابزار توليدند گروهي فاقدند آنها داراي ابزار توليدند داري قدرتند هر سه به وجود نظام هاي قاعده مند ژرف ساختي يا بنيادي معتقدند و كار دانشمند آگاهي يافتن از آن است ايرادي كه الان به هر سه اين ديدگاهها مي گيرند اين هر سه مبتني بر مفاهيم عالم و جهانشمول از انسان و فرهنگ و روابط اجتماعي در حالي كه بسته به شرايط فرهنگي اقليمي ما الزاما نمي توانيم به قواعد جهانشمول دست پيدا كنيم-چيز هاي بسيار گفتن مثل هيچ چيز نگفتن است-

از آيينه بپرس
نام نجات دهنده ات را
فروغ فرخزاد

جان ديويي،پاپ آرت و نادر شايگان

ديروز بيستم شهريور ماه باغ ملي بودم كه پيش از اين روزگار اداره مالياتي بوده است و در اين روزگار دانشگاه هنر است جهت رفتنم برقراري سه جلسه دفاع بود جلسه اول درباره سهروردي بود كه بدان نرسيدم جلسه دوم درباره سارتر و بارت بود كه نيمه حضوري شركت داشتم و جلسه آخر با عنوان بررسي ديدگاه زيبايي شناسانه ي جان ديويي و تطبيق آن با پاپ آرت بود كه از اول تا آخر جلسه حضور داشتم و لذت بردم انصافا خوب كار شده بود و راستش در اين جلسه بود كه حس كردم چه خوب كه فلسفه ي هنر مي خوانم نادر شايگان دانشجويي كه در مقام دفاع ايستاده بود به تجربه شخصي خودش اشاره كرد زماني كه در نهايت نظر خودش را خواستند اينكه ابتدا اديان و عرفان خوانده بعد ادبيات عرب و روزگارش به پرگماتيسم و پاپ آرت ختم شده است يه جورايي تجربه هاي عجيب و غريب دانشجويان فلسفه است اما من اكنون نه به تجربه نادر شايگان نه به تجربه همه فلسفه خوانده ها كه به تجربه از ديدگاه جان ديويي اشاراتي مي كنم كه ديروزدر اين جلسه ياد گرفتم اگرچه آنچه كه ديويي درباره اش نظريه پردازي مي كند را زيسته ام اما از اينكه اين همه جدي محل بحث بود لذت بردم آقاي شايگان چكيده كار خود در اختيار همه شركت كننده ها قرار دادند كه من نيز بدان ها استناد مي كنم در اين چكيده آمده است
فلسفه ي ديويي شامل تجربه و زندگي مردم متوسط الحال است ما بايد فلسفه ي او را به مثابه ي بهترين دفاع و تاييد تجربه و لذت روزمره در نظر آوريم اين تجربه سر آن ندارد تا از زندگي معمول فراتر رود ديويي با توجه به چنين تلقي از زندگي پاپ آرت را به مثابه ي بهترين معادل و بيان فلسفه ي خويش مي داند بدين معنا كه جنبش هنري پاپ آرت در مقابل همه ي موضع گيري ها ي انتزاعي و روشنفكرانه مقاومت و پافشاري مي كند در جنبش پاپ آرت تاكيد بر حوادث ايده ها و شادماني هاي عادي و معمول زندگي ما است فلسفه ي ديويي فلسفه ي انسان عادي است فلسفه اي كه مي خواهد در مقابل هر آنچه متعالي ناميده مي شود مقاومت كند و در عوض بر ابتدايي ترين حوادث اين جهان بنيان يابد به گفته ي ديويي
هر كسي كه به نوشتن درباره هنرهاي زيبا مشغول است به ناچار وظيفه اي دارد وظيفه ي او اين است تا ميان اشكال خالص و پالوده شده و غنا يافته ي تجربه كه در آثار هنري متبلور مي شوند و حوادث روزانه اعمال و رنجهايي كه عموما به عنوان عامل قوام بخش تجربه فهم مي شوند پيوندي برقرار سازد
و هنرهايي كه امروزه جزء ضروري و لاينفك زندگي اكثر مردم متوسط الحال است سر آن ندارند تا هنر ناميده شوند از آن ميان مي توان به فيلم موسيقي جاز كميك استريپ و آنچه غالبا در روزنامه ها درباره دلدادگي و معاشقه ي دلدادگان جانيان ماجراهاي راهزنان مي خوانيم اشاره كرد

پي نوشت: يكبار ديگر به آقاي شايگان تبريك مي گويم
به اين فكر مي كنم كه سرنوشت باغ ملي پس از تجربه دانشگاه و رفت و آمد استاد و دانشجو چيست
در مصاحبه ام در دانشگاه هنر گفته بودم شايد پس از 2 سال به اين نتيجه برسم كه فلسفه هنر بي معني است اما امروز به گونه اي ديگر فكر مي كنم

حرفي ندارم جز يه دنيا حرف ناگفته

و اين منم
دختري شاد
در آستانه فصلي گرم
در ابتداي درك هستي هر آنچه هست
و مهرباني ساده و شادناك آسمان
و توانايي اين دست هاي ايماني

بي تفاوتي روزگار

تكراركسالت بار مرده براي مرده شور
تكرار كسالت بار عروس براي آرايشگر
تكرار كسالت بار كتاب درسي براي استاد
تكرار كسالت بار ژست براي عكاس
تكرار كسالت بار كالا براي فروشنده
تكرار كسالت بار پول براي كارمند بانك
تكرار كسالت بار ماشين براي پليس
تكرار كسالت بار فقط يه نفر حركت براي راننده
تكرار دندان خراب براي دندانپزشك
تكرار همه تكراري ها براي همه

و نسبت ما همه به اين همه تكرار غير تكراري است
گريه براي مرده
شادي براي عروس
درس جديد
ژست گرفتن براي عكس
كالاي نويي را خريدن
پول از بانك گرفتن يا واريز كردن
سوار ماشين به سوي مقصدي رفتن
رسيدن به ماشيني كه فقط يك نفر جا دارد وحركت
ترميم دندانها يت
و ما در همه تكراري هاي غير تكراري غوطه وريم

پي نوشت: يك طرف ماجرا هميشه بي تفاوتي است

حكمت خسرواني2

يكي ديگر از نكاتي كه در گفتار شهروزي آمده است گله و شكايت زرتشت از مردمي است كه وي را نيك مي شناختند ‌اما به او نمي گرويدند و انكارش مي كردند او مدتي را از آذربايجان بيرون مي رود كه دوران تفكر و انزواي اوست و چون باز مي گردد عده اي ‌ازاو طلب مال وعده اي طلب كتب حكمت نمودند همچنين از سوي مخالفان و معاندان ‌كه همان اشراف و روحانيون بودند اصل و نسب و دودمانش انكار شد اما خود مي گويد و درميان ايشان معروف النسب بودم و پدر و مادرم را مي شناختند در هر حال آنان از هر وسيله اي جهت صدمه زدنش امتناع نكرده و رويگردان نبودند چون منافع شان سخت در خطر بود به شرحي كه گذشت نحوه بعثت و برانگيختگي زرتشت با ديگران پيامبران متفاوت بود در واقع او از رسيدن به نور سخن مي گويد پس فرستادم به سوي ايشان كه نور در پوست من درآمد از ديدگاه زرتشت آب آتش و زمين مقدس اند و نبايد آلوده شوند هنگامي كه زرتشت از اهورامزدا طلب خرد و دانش والاي الاهي مي كند خداوند ‌آن خرد همه آگاهي را به شكل آب به زرتشت مي دهد كه بنوشد
شيخ شهاب الدين سهروردي راز و رمز فلسفه و حكمت اشراق را در ايران باستان دريافته است او آبشخور فلسفه ي يونان يعني فلسفه ي ارسطو و افلاطون را حكمت خسرواني يعني فلسفه ي پارسي مي دانست فلسفه ي مشاء‌ و اشراق ‌دو نحله به روش تفكر فلسفي بود كه در ايران باستان سرچشمه داشته است سهروردي از زرتشت ياد مي كند آن جا كه مي گويد جهان تقسيم مي شود بر دو بخش جهان مينوي كه عالم نوراني و روحاني و گيتي كه عالم ظلماني و مادي است او درباره نور و آتش و روشني مي نويسد و چون نور فيض دهنده و تابنده از عالم بالا بر نفوس فاضله و به آنان نيروي درخشش و عقيده مي بخشد ومانند آفتاب مي درخشد و اين نور را به پهلوي خره مي گويند و چنانكه زرداشت گفته است خره نوري است كه از ذات پروردگار مي درخشد و به وسيله ي همين نور آفريدگان برخي بربرخ ديگر برتري مي يابند و هر يك از آفريدگان خداوند به كمك آن نور مي تواند مصدر كاري شود. همان طور كه گذشت در بيان سهروردي آتش معرفت و شناخت دروني سر آغازش همان آتش ايزدي است كه در ايران زمين به وسيله زرتشت فروزان گشت او از فلاسفه پارس با نام ونشان سخن مي گويد و اصطلاحات اوستايي را به جا و درست به كار مي گيرد سهروردي خوب از واقعيت آگاهي داشت كه چگونه روحانيون مجوس حكمت وا لاي زرتشت را به انحراف و انحطاط كشاندند و اذهان را نسبت بدان بدبين كردند ‌به همين جهت مي گويد حكمت و اشراق پارسي نه آن است كه روحانيان مجوس از سر كفر مي گويند و مي كنند
به جاست قدري درباره مجوس گفته شود واژه و اطلاق مجوس نزد نويسندگان و مورخان اسلامي و تازي اغلب به معني آتش پرست و آتش پرستي كاربرد داشته است و مفهوم آن از مغ نيز نزد نويسندگان و عرفا و صوفيه متفاوت است واژه مجوس در قرآن سوره حج آيه 17 آمده است اگرچه در كنار اهل كتاب عنوان شده اما از معناي آيه چنين بر مي آيد كه تنها در موارد اداري و امور مربوط به خراج و جزيه با آنان مانند اهل كتاب رفتار مي شد و اين آيه نشانگر آن است كه مجوس از همان آغاز اسلام اهل كتاب شناخته نمي شد اين واژه پس از ساسانيان به منظور تحقير و تخفيف زرتشتيان كاربرد داشته است در حالي كه آيين و فرهنگ و حكمت و عرفان ايراني كه حكيمان بزرگي چون سهروردي و حكيمان و عارفان شاعر و فرزانه ي ايراني پيرو آن بودند و اعتلاي عنوان مغ در چنين آثاري، نماينده ي آن است كه چنان حكمتي پوشيده و در پرده و تنها در حيطه ي شناخت خواص قرار گرفت و به همين جهت است كه در طول قرن ها ‌اشاره شده كه مغان واقعي جز مغان آتش پرست و اصحاب نار و مجوسان مي باشند در مغرب زمين نيز از همان ايام كهن ‌همين مجوس و مغان ياموبدان آتش بودند كه به كلي عاري از حليه ي حكمت و عرفان و فلسفه بوده وبه عنوان جادوگر مشهور بودند در يونان از سده ي پنجم پيش از ميلاد اين واژه در آثار نويسندگان ملاحظه
مي شود كه از آن مفهوم جادوگر و جادوگري دريافت مي شد بعد ها اين مفهوم كه مجوس و مجوسي كسي است كه اعمال شگفت و خارق العاده و بيرون از توان افراد عادي و حتا دانا و عالم انجام مي دهد شناخته شد و در اين جا بود كه ويژه موبدان ايراني نبود بلكه مفهومي عام پيدا كرد به نقل از بقراط اين افراد با افسون ها و عزايم و نيرنگ بازي مدعي درمان بيماري صرع بودند اما معني و مفهوم دو گانه ي اين واژه حتي در يونان نيز روشن بود و بسا از فيلسوفان و خردمندان به مقام و آگاهي و مراتب شهود مغان اصيل آگاه بودند همان معرفت و شناختي كه هم در حوزه ي فرهنگ هاي مديترانه مشهود بود و هم عرفا حكما شاعران و انديشمندان ايراني در دوره اسلامي بدان آشنا بودند افلاطون در رساله ي الكيبادس با تعظيم از مغان حكيم ايراني ياد كرده و دينون در سده چهارم ميلادي معترف بوده و ارسطو با آگاهي از كار و حرفه ي مجوس تاكيد مي كند كه مغان دارنده ي حكمت و خرد با سحر و جادو و افسون نسبتي ندارند همان مغان ي كه هاتف حافظ سهروردي ‌اشكوري‌ خود را از جهاتي ميراث برآنان مي دانستند مغان دو وجه مثبت و منفي داشتند گروهي دارندگان معارف واخلاق و حكمت و و پيروان راه سلوك و عرفان بودند و گروهي كه به تخفيف مجوس ناميده مي شدند به خصوص پس از ساسانيان در كتاب مطالعات دين هاي ايراني از نظر گاه نويسندگان و مورخان كلاسيك نيز مستنداتي هست داير به آن كه مجوسيت و مجوسان جدا از پيروان زرتشت بودند در واقع زرتشتي كه شهروزي توصيف مي كند در شمار ملوك و انبياي فارس و باني حكمت نوريه به دور از آن اصل ثنويتي است كه مجوس و مغان زمان ساساني و پس از آن با عنوان گبرها پس از ساسانيان در دوران اسلامي بودند جماعتي كه كافر معرفي مي شدند و آذر پرست متاسفانه در اثر تداخل نام زرتشت با نام مذاهب مجوسي مانوي زرواني كه بنياد همه بر ثنويت مطلق و شالوده الاهياتشان بر اساس ثنويت و اساطير بود نام زرتشت پيامبر با زرتشت هاي ديگر اختلاط پيدا كرد در رساله اي به نام كلمه التصوف از سهروردي شيخ اشراق چنين آمده و در ايران قديم امتي بودند كه به حق رهبري و دادگستري مي نمودند اينان حكما و فضلايي بودند غير مشبه به مجوس كه ما حكمت نوري شريف آنها را حكمتي كه ذوق افلاطون و پيشينيان او گواه برآن است در كتاب خود به نام كلمة الاشراق احيا كرديم و كسي در هچو امري بر من سبقت نداشت

تلخيص كتاب حكمت خسرواني1

زرتشت پيامبر و حكيم
كتاب نزهة الارواح و روضة الافراح يا تاريخ الحكما از آثار شمس الدين محمد بن محمود شهروزي
است كه به سال 686در گذشته است اين كتاب شرح حال و حكمت و فلسفه ي 128 تن از دانشمندان و حكماي يوناني و ايراني و اسلامي است كه آگاهي هاي آن در ذيل شرح و احوال و آثار شيخ شهاب الدين سهروردي از كهن ترين مدارك موجود در اين زمينه است اين كتاب در اوايل سده ي يازدهم به وسيله ي دانشمند حكيم و عارف ايراني مقصود علي تبريزي ‌در هند به فارسي ترجمه شده است
در اين كتاب شرحي درباره زرادشت آمده است كه به سه دليل عمده داراي اهميت است
به مسائلي تكراري كه بر اثر جهل و تعصب بوده است، نپرداخته است
به مسائلي در زندگي زرتشت پرداخته كه در آثار مشابه كمتر ديده مي شود
اشاراتي كه به تفصيل آمده است با گاثاها و آثار سنتي زرتشت همانندي دارد
بر اساس شرح حالي كه از زبان زرتشت درباره خودش نقل شده در آذربيجان يعني در شرق ايران زاده شده است اماروايتي وجود دارد كه او در نجران متولد شده است شهري در شبه جزيره عربستان ميان حجاز و يمن اما جهت اين انتساب از آن روست كه به سختي
مي توانستند باور كنند كه پيامبري برخاسته از سرزمين ايران باشد و حتي تا جايي كه او را با ابراهيم خليل يكي دانسته اند و يا او را از شاگردانش مي دانستند در حالي كه از ديدگاه روايات كهن چه بسا زرتشت الگويي براي ابراهيم خليل بوده باشد نه بالعكس استاد و حكيمي كه زرتشت نزد وي در آغاز نوجواني بهره يافت برزين و يا به اشاره زات سپرم نام داشته است اين مرد فرزانه حكيمي بود كه خلوت گزيده و به انديشه و تفكر روزگار مي گذراند اما از خدمت به مردم و نيكي و دست گيري نسبت به خلق غافل نبود زرتشت دوران انديشه و تفكر را جهت فراغت از اعمال خور و خواب و پوشاك به قناعت و خوراك شير و پنير سر مي كرد در متن ي كه به خود زرتشت استناد مي دهند آمده است
چون رسيدم به دور زحل اوسط نور در آمد در پوست من از براي آن كه طالع دلو بود و زحل مربي و ولي آن
وجه امتياز سياره اي كه از آن نامبرده است حلقه ي درخشاني است كه در اطراف آن ديده مي شود تعبير راز آميز و كنايت گونه ي نويسنده بسيار زيبا بيان مطلب كرده كه با رسيدن به دور زحل ماده ي مستعده ي زرتشت و ضمير تفكر وي نور را جذب كرده و روشنايي دانش و ادراك را گرفته است مناجات و نيايش زرتشت براي نور خالص و محض است اين نور براثر تفكر وانديشه با راهنمايي پير و مراد حاصل مي شود
شهروزي به رفتن زرتشت نزد رستم اشاره مي كند و اينكه زرتشت آيين خود را به رستم عرضه كرد و او نپذيرفت اندوهگين شد اسفنديار نزد رستم مي رود باز هم نمي پذيرد و انگيزه جنگ رستم و اسفنديار كه منجر به كشته شدن اسفنديار شد نيز همين امر دانسته شده است و به همين جهت است كه نام رستم توسط موبدان از اوستا حذف شده است
نور و آتش در آيين زرتشت به شرحي كه خواهد آمد مقدس است هر كه آتش مقدس حرارت دانش نورالاهي را در خود گيرد و كسب كند رستگار است و اراده كرده تا پوياي شهود شود اين آتش اين نور اين لهيب و زبانه فر است فردانش بزرگي سعادت شكوه و عظمتي است كه از سوي خداوند بخشيده مي شود‌ به آنانكه شايسته و درخورند پيروان اين دين بايد هر روز آتش زندگي را با خالص ترين كردار نيك دريافت شناخت و دانش و آگاهي روشن و فروزان نگه دارنداز اين نكته كه بايد هر روزه آتش زندگي را با هشياري و خلوص خوش سوزروشن و برقرار دارند نويسندگان يوناني برداشت ظاهري كرده اند بدين معنا كه بايد هر روزه با چوب هاي خشك و خوش سوز و خوش بو آتش بيفروزند در حالي كه در مورد انواع آتش ها والاترين شان كه بدون دود مي سوزد و خوش بو ومعطر است بنابر اوستا آتشي است كه درون آدمي مي سوزد و زندگي را تعالي مي بخشد همان آتشي است كه زرتشت مي گويد در طالع من روشن شد و به درونم رسوخ يافت همان آتشي كه نيروي تحرك هستي و نمو است آتش‌ محك آتش است آتش پاك درون‌آتش مند را نمي سوزاند ‌اما دشمن و بدخواه را مي سوزاند اهميت آتش در آيين زرتشت با غلو مجوس و موبدان موجب شد كه ستايش يكي از جلوه هاي ذات خداوندي به جاي اصل و خود خداوند شناخته شده و آتش پرستي باب شوداقبال لاهوري شرحي كوتاه درباره ماهيت آتش در حكمت ايراني حكمت خسرواني مي دهد به قرار زير
در نظر اصحاب جمال حقيقت نهايي چيزي جز جمال سرمدي نيست جمال سرمدي به اقتضاي ذات خود ‌در پي آن است كه روي خود را در آيينه ي جهان بنگرد از اين رو جهان ‌نگار يا عكس جمال سرمدي است به اين ترتيب اصحاب نحله جمال از مفهوم نوافلاطوني آفرينش كه جهان را نشئه اي از فياضيت الاهي مي شمرد ‌دور شدند ومانند
مير سيد شريف علي جرجاني اعتقاد كردند كه تجلي زيبايي علت خلقت است و عشق نخستين مخلوق است و عشق است كه جمال سرمدي را تحقق مي بخشد صوفيان ايراني به اقتضاي اصل زرتشتي خود اين عشق جهانگير را آتش مقدس ناميدند كه جز خدا‌همه چيز را
مي سوزاند البته اين آتشي نيست كه مغان و موبدان متشرع مجوسي در اتاق هاي سر بسته و پستوها در منقل و آتشدان‌هيزم ها برآن مي نهند و ادعيه تلاوت مي كردند

از روز آخري كه براي خودش روزي بود روزهاي بسياري گذشته است ومن در اين روزهاي بسيار امتحان داده ام پايان نامه تصويب كرده ام كلاس هايم را نرفته ام وبلاگ نويسي ام تعطيل بود اماامروز در جلسه دفاع دوست نازنينم الهام شركت كردم و امشب دلي را شكستم كه به اندازه همه عالم كائنات و ممكنات وسعت دارد براي جبران تنها مي توانم برايش آرزو و دعا كنم كه به همه آرزو هايش برسد چه اينكه عذر خواهي در بعضي شرايط كاريكاتور مي نمايد ما وقتي در گوش كسي مي زنيم كلي عذر خواهي مي كنيم اما اگر كسي را بكشيم چه در واقع ما هميشه و قتي خطاهاي بسيار كوچك مي كنيم بسيار عذر مي خواهيم

ديروز براي خودش روز آخري بود

ديروز يكشنبه سيزدهم خرداد ماه هزارو سيصد و هشتاد و شش پايان تمام كلاس هاي دانشگاه و دوره دو ساله فلسفه هنر بود به همين مناسبت غم انگيز و شاد پس از اتمام كلاس دكتر پاينده و قبل از شروع كلاس دكتر سجودي نهار را در يكي از كلاس هاي دانشگاه دور هم بوديم در تمام اين مدت تمام روزهاي 2سال پيش قبل از ورودم به دانشگاه هنر نه به ترتيب تاريخي از مقابل چشمانم گذشت پررنگ ترين خاطره ام مربوط به روز مصاحبه ام بود كه با چه حال و اوضاعي رفتم كه پاسخ دهم درباره چيز هايي كه نمي دانستم و درباره رشته اي كه نمي شناختم نفر آخر بودم از صبح كه رفتم 6 عصر وارد اتاقي شدم كه بعد ها كلاس درسم بود خستگي تمام چهره اساتيد مصاحبه كننده را پوشانده بود اما مصاحبه با فضاي شادو جالبي پيش رفت تا جايي كه بحث از كانت و فلسفه هنر و انگيزه به داستان و پياده روي و نقش آن در تفكر عميق رسيد از كلاس كه بيرون آمدم روي ابرها راه مي رفتم

پس از اتمام آخرين كلاس تصميم گرفتيم ساعتي را دور هم باشيم كه بعد برويم كه ديگر همديگر را نبينيم آخه حكايت روز هاي آخر در هر موضوعي حكايت عجيبي است همه تلاش ها به سمت اين است كه تداومي وجود داشته باشد و باز اين با هم بودن ها تكرار شود اما من در هر روز آخري واقعي بودن روز آخر را با تمام وجود حس مي كنم و ديروز مي دانستم كه مي رويم كه ديگر همديگر را نبينيم اما روز آخر خوبي بود
روز آخر تشكيل شده بود از قدري آواز قدري شعر قدري نقد قدري فلسفه قدري خرده گري از يكديگر قدري پيشنهاد قدري راست قدري دروغ قدري حافظ قدري شاملو و مقاديري تعريف از يكديگر به اضافه بستني و سيب زميني سرخ كرده و چاي و خلاصه براي خودش روز آخري بود
پي نوشت: نقدي به همكلاسي فلسفي و نه فلسفه هنري ام رجبي نمودم كه به قول عابديني براي سي سال افسردگي او كافي بود پس قدري هم عذاب وجدان را به قدرهاي بالا بيفزاييد